कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणम्
प्रथमाष्टके सप्तमः प्रपाठकः

अष्टक १ प्रपाठक ७
राजसूयानुब्राह्मणं

ओं नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः

श्री गुरुभ्यो नमः, ह॒रिः॒ ओं

ॐ
शुनासीरीयेन्द्रतुरीयपञ्चावत्तीयापामार्गहोमाः
ए॒तद्ब्रा᳚ह्मणान्ये॒व पञ्च॑ ह॒वीꣳषि॑⁠। अथेन्द्रा॑य॒ शुना॒सीरा॑य पुरो॒डाशं॒ द्वाद॑शकपालं॒ निर्व॑पति⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रो वा इन्द्रा॒ शुना॒सीरः॑⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रेणै॒वास्मा॒ अन्न॒मव॑ रुन्धे⁠। वा॒य॒व्यं॑ पयो॑ भवति⁠। वा॒युर्वै वृष्ट्यै᳚ प्रदापयि॒ता⁠। स ए॒वास्मै॒ वृष्टिं॒ प्रदा॑पयति⁠। सौ॒र्य॑ एक॑कपालो भवति⁠। सूर्ये॑ण॒ वा अ॒मुष्मि॑ल्लोँ॒के वृष्टि॑र्द्धृ॒ता⁠। स ए॒वास्मै॒ वृष्टिं॒ नि य॑च्छति⁠ ॥ [१] (१०) द्वा॒द॒श॒ग॒वꣳ सीरं॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। दे॒वा॒सु॒राः सय्ँय॑त्ता आसन्न्⁠। ते दे॒वा अ॒ग्निम॑ब्रुवन्न्⁠। त्वया॑ वी॒रेणासु॑रान॒भिभ॑वा॒मेति॑⁠। सो᳚ऽब्रवीत्⁠। त्रे॒धाऽहमा॒त्मान॒व्ँविक॑रिष्य॒ इति॑⁠। स त्रे॒धाऽऽत्मान॒व्ँव्य॑कुरुत⁠। अ॒ग्निं तृती॑यम्⁠। रु॒द्रं तृती॑यम्⁠। वरु॑णं॒ तृती॑यम्⁠ ॥ [२] (१०) सो᳚ऽब्रवीत्⁠। क इ॒दं तु॒रीय॒मिति॑⁠। अ॒हमितीन्द्रो᳚ऽब्रवीत्⁠। सं तु सृ॑जावहा॒ इति॑⁠। तौ सम॑सृजेताम्⁠। स इन्द्र॑स्तु॒रीय॑मभवत्⁠। यदिन्द्र॑स्तु॒रीय॒मभ॑वत्⁠। तदि॑न्द्रतुरी॒यस्ये᳚न्द्रतुरीय॒त्वम्⁠। ततो॒ वै दे॒वा व्य॑जयन्त⁠। यदि॑न्द्रतुरी॒यं नि॑रु॒प्यते॒ विजि॑त्यै⁠ ॥ [३] (१०) व॒हिनी॑ धे॒नुर्दख्‍षि॑णा⁠। यद्व॒हिनी᳚⁠। तेना᳚ग्ने॒यी⁠। यद्गौः⁠। तेन॑ रौ॒द्री⁠। यद्धे॒नुः⁠। तेनै॒न्द्री⁠। यथ्स्त्री स॒ती दा॒न्ता⁠। तेन॑ वारु॒णी समृ॑द्ध्यै⁠। प्र॒जाप॑तिर्य॒ज्ञम॑सृजत⁠ ॥ [४] (१०) तꣳ सृ॒ष्टꣳ रख्‍षा॑ꣴस्यजिघाꣳसन्न्⁠। स ए॒ताः प्र॒जाप॑तिरा॒त्मनो॑ दे॒वता॒ निर॑मिमीत⁠। ताभि॒र्वै स दि॒ग्भ्यो रख्‍षा॑ꣳसि॒ प्राणु॑दत⁠। यत् प॑ञ्चाव॒त्तीयं॑ जु॒होति॑⁠। दि॒ग्भ्य ए॒व तद्यज॑मानो॒ रख्‍षा॑ꣳसि॒ प्रणु॑दते⁠। समू॑ढ॒ꣳ॒ रख्‍षः॒ संद॑ग्ध॒ꣳ॒ रख्‍ष॒ इत्या॑ह⁠। रख्‍षा॑ꣴस्ये॒व संद॑हति⁠। अ॒ग्नये॑ रख्‍षो॒घ्ने स्वाहेत्या॑ह⁠। दे॒वता᳚भ्य ए॒व वि॑जिग्या॒नाभ्यो॑ भाग॒धेयं॑ करोति⁠। प्र॒ष्टि॒वा॒ही रथो॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [५] (१०) इन्द्रो॑ वृ॒त्रꣳ ह॒त्वा⁠। असु॑रान् परा॒भाव्य॑⁠। नमु॑चिमासु॒रं नाल॑भत⁠। तꣳ श॒च्या॑ऽगृह्णात्⁠। तौ सम॑लभेताम्⁠। सो᳚ऽस्माद॒भिशु॑नतरोऽभवत्⁠। सो᳚ऽब्रवीत्⁠। स॒धांꣳ संद॑धावहै⁠। अथ॒ त्वाऽव॑ स्रख्‍ष्यामि⁠। न मा॒ शुष्के॑ण॒ नार्द्रेण॑ हनः⁠ ॥ [६] (१०) न दिवा॒ न नक्त॒मिति॑⁠। स ए॒तम॒पां फेन॑मसिञ्चत्⁠। न वा ए॒ष शुष्को॒ नार्द्रो व्यु॑ष्टाऽऽसीत्⁠। अनु॑दितः॒ सूर्यः॑⁠। न वा ए॒तद्दिवा॒ न नक्त᳚म्⁠। तस्यै॒तस्मि॑ल्ँलो॒के⁠। अ॒पां फेने॑न॒ शिर॒ उद॑वर्तयत्⁠। तदे॑न॒मन्व॑वर्तत⁠। मित्र॑द्रु॒गिति॑⁠ ॥ [७] (९) स ए॒तान॑पामा॒र्गान॑जनयत्⁠। तान॑जुहोत्⁠। तैर्वै स रख्‍षा॒ꣴ॒स्यपा॑हत⁠। यद॑पामार्ग हो॒मो भव॑ति⁠। रख्‍ष॑सा॒मप॑हत्यै⁠। ए॒को॒ल् मु॒केन॑ यन्ति⁠। तद्धि रख्‍ष॑सां भाग॒धेय᳚म्⁠। इ॒मां दिश॑य्ँयन्ति⁠। ए॒षा वै रख्‍ष॑सां॒ दिक्⁠। स्वाया॑मे॒व दि॒शि रख्‍षा॑ꣳसि हन्ति⁠ ॥ [८] (१०) स्वकृ॑त॒ इरि॑णे जुहोति प्रद॒रे वा᳚⁠। ए॒तद् वै रख्‍ष॑सामा॒यत॑नम्⁠। स्व ए॒वायत॑ने॒ रख्‍षा॑ꣳसि हन्ति⁠। प॒र्ण॒मये॑न स्रु॒वेण॑ जुहोति⁠। ब्रह्म॒ वै प॒र्णः⁠। ब्रह्म॑णै॒व रख्‍षा॑ꣳसि हन्ति⁠। दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒व इत्या॑ह⁠। स॒वि॒तृप्र॑सूत ए॒व रख्‍षा॑ꣳसि हन्ति⁠। ह॒तꣳ रख्‍षोऽव॑धिष्म॒ रख्‍ष॒ इत्या॑ह⁠। रख्‍ष॑सा॒ꣴ॒ स्तृत्यै᳚⁠। यद्वस्ते॒ तद्दख्‍षि॑णा नि॒रव॑त्त्यै⁠। अप्र॑तीख्‍ष॒मा य॑न्ति⁠। रख्‍ष॑साम॒न्तर्‌हि॑त्यै⁠ ॥ [९] (१३) (य॒च्छ॒ति॒ वरु॑णं॒ तृती॑यं॒ विजि॑त्या असृजत॒ समृ॑द्ध्यै हनो॒ मित्र॑द्रु॒गिति॑ हन्ति॒ स्तृत्यै॒ त्रीणि॑ च) ॥१॥
देविकावहवींषि
धा॒त्रे पु॑रो॒डाशं॒ द्वाद॑शकपालं॒ निर्व॑पति⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रो वै धा॒ता⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रेणै॒वास्मै᳚ प्र॒जाः प्रज॑नयति⁠। अन्वे॒वास्मा॒ अनु॑मतिर्मन्यते⁠। रा॒ते रा॒का⁠। प्र सि॑नीवा॒ली ज॑नयति⁠। प्र॒जास्वे॒व प्रजा॑तासु कु॒ह्वा॑ वाचं॑ दधाति⁠। मि॒थु॒नौ गावौ॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। आ॒ग्ना॒वै॒ष्ण॒वमेका॑दशकपालं॒ निर्व॑पति⁠। ऐ॒न्द्रा॒वै॒ष्ण॒वमेका॑दशकपालम्⁠ ॥ [१०] (१०) वै॒ष्ण॒वं त्रि॑कपा॒लम्⁠। वी॒र्य॑व्ँवा अ॒ग्निः⁠। वी॒र्य॑मिन्द्रः॑⁠। वी॒र्य॑व्ँविष्णुः॑⁠। प्र॒जा ए॒व प्रजा॑ता वी॒र्ये᳚ प्रति॑ष्ठापयति⁠। तस्मा᳚त् प्र॒जा वी॒र्या॑वतीः⁠। वा॒म॒न ऋ॑ष॒भो व॒ही दख्‍षि॑णा⁠। यद्व॒ही⁠। तेना᳚ग्ने॒यः⁠। यदृ॑ष॒भः⁠ ॥ [११] (१०) तेनै॒न्द्रः⁠। यद्वा॑म॒नः⁠। तेन॑ वैष्ण॒वः समृ॑द्ध्यै⁠। अ॒ग्नी॒षो॒मीय॒मेका॑दशकपालं॒ निर्व॑पति⁠। इ॒न्द्रा॒सो॒मीय॒मेका॑दशकपालम्⁠। सौ॒म्यं च॒रुम्⁠। सोमो॒ वै रे॑तो॒धाः⁠। अ॒ग्निः प्र॒जानां᳚ प्रजनयि॒ता⁠। वृ॒द्धाना॒मिन्द्रः॑ प्रदापयि॒ता⁠। सोम॑ ए॒वास्मै॒ रेतो॒ दधा॑ति⁠ ॥ [१२] (१०) अ॒ग्निः प्र॒जां प्रज॑नयति⁠। वृ॒द्धामिन्द्रः॒ प्रय॑च्छति⁠। ब॒भ्रुर्दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। सो॒मा॒पौ॒ष्णं च॒रुं निर्व॑पति⁠। ऐ॒न्द्रा॒पौ॒ष्णं च॒रुम्⁠। सोमो॒ वै रे॑तो॒धाः⁠। पू॒षा प॑शू॒नां प्र॑जनयि॒ता⁠। वृ॒द्धाना॒मिन्द्रः॑ प्रदापयि॒ता⁠। सोम॑ ए॒वास्मै॒ रेतो॒ दधा॑ति⁠। पू॒षा प॒शून् प्रज॑नयति⁠ ॥ [१३] (१०) वृ॒द्धानिन्द्रः॒ प्रय॑च्छति⁠। पौ॒ष्णश्च॒रुर्भ॑वति⁠। इ॒यव्ँवै पू॒षा⁠। अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठति⁠। श्या॒मो दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। ब॒हु वै पुरु॑षोऽमे॒द्ध्यमुप॑गच्छति⁠। वै॒श्वा॒न॒रं द्वाद॑शकपालं॒ निर्व॑पति⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रो वा अ॒ग्निर्वै᳚श्वान॒रः⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रेणै॒वैन॑ꣴ स्वदयति⁠। हिर॑ण्यं॒ दख्‍षि॑णा⁠ ॥ [१४] (१०) प॒वित्र॒व्ँवै हिर॑ण्यम्⁠। पु॒नात्ये॒वैन᳚म्⁠। ब॒हु वै रा॑ज॒न्योऽनृ॑तं करोति⁠। उप॑ जा॒म्यै हर॑ते⁠। जि॒नाति॑ ब्राह्म॒णम्⁠। वद॒त्यनृ॑तम्⁠। अनृ॑ते॒ खलु॒ वै क्रि॒यमा॑णे॒ वरु॑णो गृह्णाति⁠। वा॒रु॒णय्ँय॑व॒मयं॑ च॒रुं निर्व॑पति⁠। व॒रु॒ण॒पा॒शादे॒वैनं॑ मुञ्चति⁠। अश्वो॒ दख्‍षि॑णा⁠। वा॒रु॒णो हि दे॒वत॒याऽश्वः॒ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [१५] (११) (ऐ॒न्द्रा॒वै॒ष्णा॒वमेका॑दशकपालं॒यदृ॑ष॒भो दधा॑तिपू॒षा प॒शून् प्रज॑नयति॒हिर॑ण्यं॒ दख्‍षि॑णा॒दख्‍षि॒णैकं॑ च) ॥२॥
रत्निनां हवींषि
र॒त्निना॑मे॒तानि॑ ह॒वीꣳषि॑ भवन्ति⁠। ए॒ते वै रा॒ष्ट्रस्य॑ प्रदा॒तारः॑⁠। ए॒ते॑ऽपादा॒तारः॑⁠। य ए॒व रा॒ष्ट्रस्य॑ प्रदा॒तारः॑⁠। ये॑ऽपादा॒तारः॑⁠। त ए॒वास्मै॑ रा॒ष्ट्रं प्रय॑च्छन्ति⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व भ॑वति⁠। यथ् स॑मा॒हृत्य॑ नि॒र्वपे᳚त्⁠। अर॑त्निनः स्युः⁠। य॒था॒य॒थं निर्व॑पति रत्नि॒त्वाय॑⁠ ॥ [१६] (१०) यथ् स॒द्यो नि॒र्वपे᳚त्⁠। याव॑ती॒मेके॑न ह॒विषा॒ऽऽशिष॑मव रु॒न्धे⁠। ताव॑ती॒मव॑ रुन्धीत⁠। अ॒न्व॒हं निर्व॑पति⁠। भूय॑सीमे॒वाशिष॒मव॑ रुन्धे⁠। भूय॑सो यज्ञक्र॒तूनुपै॑ति⁠। बा॒र्॒‌ह॒स्प॒त्यं च॒रुं निर्व॑पति ब्र॒ह्मणो॑ गृ॒हे⁠। मु॒ख॒त ए॒वास्मै॒ ब्रह्म॒ सꣴश्य॑ति⁠। अथो॒ ब्रह्म॑न्ने॒व ख्‍ष॒त्रम॒न्वार॑म्भयति⁠। शि॒ति॒पृ॒ष्ठो दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [१७] (१०) ऐ॒न्द्रमेका॑दशकपालꣳ राज॒न्य॑स्य गृ॒हे⁠। इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑ रुन्धे⁠। ऋ॒ष॒भो दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। आ॒दि॒त्यं च॒रुं महि॑ष्यै गृ॒हे⁠। इ॒यव्ँवा अदि॑तिः⁠। अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठति⁠। धे॒नुर्दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। भगा॑य च॒रुव्ँवा॒वाता॑यै गृ॒हे⁠। भग॑मे॒वास्मि॑न् दधाति⁠। विचि॑त्तगर्भा पष्ठौ॒ही दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [१८] (१०) नै॒र्॒‌ऋ॒तं च॒रुं प॑रिवृ॒क्त्यै॑ गृ॒हे कृ॒ष्णाना᳚व्ँव्रीही॒णां न॒खनि॑र्भिन्नम्⁠। पा॒प्मान॑मे॒व निर्‌ऋ॑तिं नि॒रव॑दयते⁠। कृ॒ष्णा कू॒टा दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। आ॒ग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालꣳ सेना॒न्यो॑ गृ॒हे⁠। सेना॑मे॒वास्य॒ सꣴश्य॑ति⁠। हिर॑ण्यं॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। वा॒रु॒णं दश॑कपालꣳ सू॒तस्य॑ गृ॒हे⁠। व॒रु॒ण॒स॒वमे॒वाव॑रुन्धे⁠। म॒हानि॑रष्टो॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। मा॒रु॒तꣳ स॒प्तक॑पालं ग्राम॒ण्यो॑ गृ॒हे⁠ ॥ [१९] (१०) अन्न॒व्ँवै म॒रुतः॑⁠। अन्न॑मे॒वाव॑रुन्धे⁠। पृश्ञि॒र्दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। सा॒वि॒त्रं द्वाद॑शकपालं ख्‍ष॒त्तुर्गृ॒हे प्रसू᳚त्यै⁠। उ॒प॒द्ध्व॒स्तो दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। आ॒श्वि॒नं द्वि॑कपा॒लꣳ स॑ग्रंही॒तुर्गृ॒हे⁠। अ॒श्विनौ॒ वै दे॒वानां᳚ भि॒षजौ᳚⁠। ताभ्या॑मे॒वास्मै॑ भेष॒जं क॑रोति⁠। स॒वा॒त्यौ॑ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। पौ॒ष्णं च॒रुं भा॑गदु॒घस्य॑ गृ॒हे⁠ ॥ [२०] (१०) अन्न॒व्ँवै पू॒षा⁠। अन्न॑मे॒वाव॑ रुन्धे⁠। श्या॒मो दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। रौ॒द्रं गा॑वीधु॒कं च॒रुम॑ख्‍षावा॒पस्य॑ गृ॒हे⁠। अ॒न्त॒त ए॒व रु॒द्रं नि॒रव॑दयते⁠। श॒बल॒ उद्वा॑रो॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠। द्वाद॑शै॒तानि॑ ह॒वीꣳषि॑ भवन्ति⁠। द्वाद॑श॒ मासाः᳚ सव्ँवथ्स॒रः⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रेणै॒वास्मै॑ रा॒ष्ट्रमव॑रुन्धे⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व भ॑वति⁠ ॥ [२१] (१०) यन्न प्र॑ति नि॒र्वपे᳚त्⁠। र॒त्निन॑ आ॒शिषोऽव॑रुन्धीरन्न्⁠। प्रति॒ निर्व॑पति⁠। इन्द्रा॑य सु॒त्राम्णे॑ पुरो॒डाश॒मेका॑दशकपालम्⁠। इन्द्रा॑याꣳहो॒मुचे᳚⁠। आ॒शिष॑ ए॒वाव॑रुन्धे⁠। अ॒यं नो॒ राजा॑ वृत्र॒हा राजा॑ भू॒त्वा वृ॒त्रव्ँव॑द्ध्या॒दित्या॑ह⁠। आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते⁠। मै॒त्रा॒बा॒र्॒‌ह॒स्प॒त्यं भ॑वति⁠। श्वे॒तायै᳚ श्वे॒तव॑थ्सायै दु॒ग्धे⁠ ॥ [२२] (१०) बा॒र्॒‌ह॒स्प॒त्ये मै॒त्रमपि॑ दधाति⁠। ब्रह्म॑ चै॒वास्मै᳚ ख्‍ष॒त्रं च॑ स॒मीची॑ दधाति⁠। अथो॒ ब्रह्म॑न्ने॒व ख्‍ष॒त्रं प्रति॑ष्ठापयति⁠। बा॒र्॒‌ह॒स्प॒त्येन॒ पूर्वे॑ण॒ प्रच॑रति⁠। मु॒ख॒त ए॒वास्मै॒ ब्रह्म॒ सꣴश्य॑ति⁠। अथो॒ ब्रह्म॑न्ने॒व ख्‍ष॒त्रम॒न्वार॑म्भयति⁠। स्व॒यं॒ कृ॒ता वेदि॑र्भवति⁠। स्व॒य॒दिं॒नं ब॒र्॒‌हिः⁠। स्व॒य॒कृं॒त इ॒द्ध्मः⁠। अन॑भिजितस्या॒भिजि॑त्यै⁠। तस्मा॒द्राज्ञा॒मर॑ण्यम॒भिजि॑तम्⁠। सैव श्वे॒ता श्वे॒तव॑थ्सा॒ दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [२३] (१२) (र॒त्नि॒त्वाय॒ समृ॑द्ध्यै पष्ठौ॒हि दख्‍षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै ग्राम॒ण्यो॑ गृ॒हे भा॑गदु॒घस्य॑ गृ॒हेभ॑वति दु॒ग्धे॑ ऽभिजि॑त्यै॒ द्वे च॑) ॥३॥
देवसुवां हवींषि
दे॒व॒सु॒वामे॒तानि॑ ह॒वीꣳषि॑ भवन्ति⁠। ए॒ताव॑न्तो॒ वै दे॒वाना॑ꣳ स॒वाः⁠। त ए॒वास्मै॑ स॒वान् प्रय॑च्छन्ति⁠। त ए॑नꣳ सुवन्ते⁠। अ॒ग्निरे॒वैनं॑ गृ॒हप॑तीनाꣳ सुवते⁠। सोमो॒ वन॒स्पती॑नाम्⁠। रु॒द्रः प॑शू॒नाम्⁠। बृह॒स्पति॑र्वा॒चाम्⁠। इन्द्रो᳚ ज्ये॒ष्ठाना᳚म्⁠। मि॒त्रः स॒त्याना᳚म्⁠ ॥ [२४] (१०) वरु॑णो॒ धर्म॑पतीनाम्⁠। ए॒तदे॒व सर्वं॑ भवति⁠। स॒वि॒ता त्वा᳚ प्रस॒वाना॑ꣳ सुवता॒मिति॒ हस्तं॑ गृह्णाति॒ प्रसू᳚त्यै⁠। ये दे॑वा देव॒सुवः॒ स्थेत्या॑ह⁠। य॒था॒ य॒जुरे॒वै तत्⁠। म॒ह॒ते ख्‍ष॒त्राय॑ मह॒त आधि॑पत्याय मह॒ते जान॑राज्या॒येत्या॑ह⁠। आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते⁠। ए॒ष वो॑ भरता॒ राजा॒ सोमो॒ऽस्माकं॑ ब्राह्म॒णाना॒ꣳ॒ राजेत्या॑ह⁠। तस्मा॒थ्सोम॑राजानो ब्राह्म॒णाः⁠। प्रति॒ त्यन्नाम॑ रा॒ज्यम॑धा॒यीत्या॑ह⁠ ॥ [२५] (१०) रा॒ज्यमे॒वास्मि॒न् प्रति॑ दधाति⁠। स्वां त॒नुव॒व्ँवरु॑णो अशिश्रे॒दित्या॑ह⁠। व॒रु॒ण॒स॒वमे॒वाव॑रुन्धे⁠। शुचे᳚र्मि॒त्रस्य॒ व्रत्या॑ अभू॒मेत्या॑ह⁠। शुचि॑मे॒वैन॒व्ँव्रत्यं॑ करोति⁠। अम॑न्महि मह॒त ऋ॒तस्य॒ नामेत्या॑ह⁠। म॒नु॒त ए॒वैन᳚म्⁠। सर्वे॒ व्राता॒ वरु॑णस्या भूव॒न्नित्या॑ह⁠। सर्व॑व्रातमे॒वैनं॑ करोति⁠। वि मि॒त्र एवै॒ररा॑तिमतारी॒दित्या॑ह⁠ ॥ [२६] (१०) अरा॑तिमे॒वैनं॑ तारयति⁠। असू॑षुदन्त य॒ज्ञिया॑ ऋ॒तेनेत्या॑ह⁠। स्व॒दय॑त्ये॒वैन᳚म्⁠। व्यु॑ त्रि॒तो ज॑रि॒माणं॑ न आन॒डित्या॑ह⁠। आयु॑रे॒वास्मि॑न् दधाति⁠। द्वाभ्या॒व्ँविमृ॑ष्टे⁠। द्वि॒पाद्यज॑मानः॒ प्रति॑ष्ठित्यै⁠। अ॒ग्नी॒षो॒मीय॑स्य॒ चैका॑दशकपालस्य देवसु॒वां च॑ ह॒विषा॑म॒ग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॑ स॒मव॑द्यति⁠। दे॒वता॑भिरे॒वैन॑मुभ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति⁠। वि॒ष्णु॒क्र॒मान् क्र॑मते⁠। विष्णु॑रे॒व भू॒त्वेमाल्लोँ॒कान॒भिज॑यति⁠ ॥ [२७] (११) (स॒त्याना॑मधा॒यीत्या॑हातारी॒दित्या॑हक्रमत॒ एकं॑ च) ॥४॥
अभिषेकार्थमपांग्रहग्रहणम्
अ॒र्थेतः॒ स्थेति॑ जुहोति⁠। आहु॑त्यै॒वैना॑ नि॒ष्क्रीय॑ गृह्णाति⁠। अथो॑ ह॒विष्कृ॑तानामे॒वाभिघृ॑तानां गृह्णाति⁠। वह॑न्तीनां गृह्णाति⁠। ए॒ता वा अ॒पाꣳ रा॒ष्ट्रम्⁠। रा॒ष्ट्रमे॒वास्मै॑ गृह्णाति⁠। अथो॒ श्रिय॑मे॒वैन॑म॒भि व॑हन्ति⁠। अ॒पां पति॑र॒सीत्या॑ह⁠। मि॒थु॒नमे॒वाकः॑⁠। वृषा᳚ऽस्यू॒र्मिरित्या॑ह⁠ ॥ [२८] (१०) ऊ॒र्मि॒मन्त॑मे॒वैनं॑ करोति⁠। वृ॒ष॒से॒नो॑ऽसीत्या॑ह⁠। सेना॑मे॒वास्य॒ सꣴश्य॑ति⁠। व्र॒ज॒ख्‍षितः॒ स्थेत्या॑ह⁠। ए॒ता वा अ॒पाव्ँविशः॑⁠। विश॑मे॒वास्मै॒ पर्यू॑हति⁠। म॒रुता॒मोजः॒ स्थेत्या॑ह⁠। अन्न॒व्ँवै म॒रुतः॑⁠। अन्न॑मे॒वा व॑रुन्धे⁠। सूर्य॑वर्चसः॒ स्थेत्या॑ह⁠ ॥ [२९] (१०) रा॒ष्ट्रमे॒व व॑र्च॒स्व्य॑कः⁠। सूर्य॑त्वचसः॒ स्थेत्या॑ह⁠। स॒त्यव्ँवा ए॒तत्⁠। यद्वर्‌ष॑ति⁠। अनृ॑त॒य्ँयदा॒तप॑ति॒ वर्‌ष॑ति⁠। स॒त्या॒नृ॒ते ए॒वाव॑रुन्धे⁠। नैन॑ꣳ सत्यानृ॒ते उ॑दि॒ते हि॑ꣴस्तः⁠। य ए॒वव्ँवेद॑⁠। मान्दाः॒ स्थेत्या॑ह⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व ब्र॑ह्मवर्च॒स्य॑कः⁠ ॥ [३०] (१०) वाशाः॒ स्थेत्या॑ह⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व व॒श्य॑कः⁠। शक्व॑रीः॒ स्थेत्या॑ह⁠। प॒शवो॒ वै शक्व॑रीः⁠। प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे⁠। वि॒श्व॒भृतः॒ स्थेत्या॑ह⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व प॑य॒स्व्य॑कः⁠। ज॒न॒भृतः॒ स्थेत्या॑ह⁠। रा॒ष्ट्रमे॒वेन्द्रि॑या॒व्य॑कः⁠। अ॒ग्नेस्ते॑ज॒स्याः᳚ स्थेत्या॑ह⁠ ॥ [३१] (१०) रा॒ष्ट्रमे॒व ते॑ज॒स्व्य॑कः⁠। अ॒पामोष॑धीना॒ꣳ॒ रसः॒ स्थेत्या॑ह⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व म॑ध॒व्य॑मकः⁠। सा॒र॒स्व॒तं ग्रहं॑ गृह्णाति⁠। ए॒षा वा अ॒पां पृ॒ष्ठम्⁠। यथ्सर॑स्वती⁠। पृ॒ष्ठमे॒वैन॑ꣳ समा॒नानां᳚ करोति⁠। षो॒ड॒शभि॑र्गृह्णाति⁠। षोड॑शकलो॒ वै पुरु॑षः⁠। यावा॑ने॒व पुरु॑षः⁠। तस्मि॑न् वी॒र्यं॑ दधाति⁠। षो॒ड॒शभि॑र्जु॒होति॑ षोड॒शभि॑र्गृह्णाति⁠। द्वात्रि॑ꣳश॒थ् संप॑द्यन्ते⁠। द्वात्रि॑ꣳशदख्‍षराऽनु॒ष्टुक्⁠। वाग॑नु॒ष्टुफ् सर्वा॑णि॒ छन्दा॑ꣳसि⁠। वा॒चैवैन॒ꣳ॒ सर्वे॑भिः॒ छन्दो॑भिर॒भिषि॑ञ्चति⁠ ॥ [३२] (१६) (ऊ॒र्मिरित्या॑ह॒ सूर्य॑वर्चसः॒ स्थेत्या॑ह ब्रह्मवर्च॒स्य॑क स्तेज॒स्याः᳚ स्थेत्या॑है॒व पुरु॑षः॒ षट्च॑) ॥५॥
अभिषेकार्थजलसंस्कारः
देवी॑रापः॒ सं मधु॑मती॒र्मधु॑मतीभिः सृज्यद्ध्व॒मित्या॑ह⁠। ब्रह्म॑णै॒वैनाः॒ सꣳ सृ॑जति⁠। अना॑धृष्टाः सीद॒तेत्या॑ह⁠। ब्रह्म॑णै॒वैनाः᳚ सादयति⁠। अ॒न्त॒रा होतु॑श्च॒ धिष्णि॑यं ब्राह्मणाच्छ॒ꣳ॒ सिन॑श्च सादयति⁠। आ॒ग्ने॒यो वै होता᳚⁠। ऐ॒न्द्रो ब्रा᳚ह्मणाच्छ॒ꣳ॒सी⁠। तेज॑सा चै॒वेन्द्रि॒येण॑ चोभ॒यतो॑ रा॒ष्ट्रं परि॑गृह्णाति⁠। हिर॑ण्ये॒नोत् पु॑नाति⁠। आहु॑त्यै॒ हि प॒वित्रा᳚भ्यामुत्पु॒नन्ति॒ व्यावृ॑त्त्यै⁠ ॥ [३३] (१०) श॒तमा॑नं भवति⁠। श॒तायुः॒ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः⁠। आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति⁠। अनि॑भृष्टम॒सीत्या॑ह⁠। अनि॑भृष्ट॒ꣴ॒ ह्ये॑तत्⁠। वा॒चो बन्धु॒रित्या॑ह⁠। वा॒चो ह्ये॑ष बन्धुः॑⁠। त॒पो॒जा इत्या॑ह⁠। त॒पो॒जा ह्ये॑तत्⁠। सोम॑स्य दा॒त्रम॒सीत्या॑ह⁠ ॥ [३४] (१०) सोम॑स्य॒ ह्ये॑तद्दा॒त्रम्⁠। शु॒क्रा वः॑ शु॒क्रेणोत्पु॑ना॒मीत्या॑ह⁠। शु॒क्रा ह्यापः॑⁠। शु॒क्रꣳ हिर॑ण्यम्⁠। च॒न्द्राश्च॒न्द्रेणेत्या॑ह⁠। च॒न्द्रा ह्यापः॑⁠। च॒न्द्रꣳ हिर॑ण्यम्⁠। अ॒मृता॑ अ॒मृते॒नेत्या॑ह⁠। अ॒मृता॒ ह्यापः॑⁠। अ॒मृत॒ꣳ॒ हिर॑ण्यम्⁠ ॥ [३५] (१०) स्वाहा॑ राज॒सूया॒येत्या॑ह⁠। रा॒ज॒सूया॑य॒ ह्ये॑ना उत्पु॒नाति॑⁠। स॒ध॒मादो᳚ द्यु॒म्निनी॒रूर्ज॑ ए॒ता इति॑ वारु॒ण्यर्चा गृ॑ह्णाति⁠। व॒रु॒ण॒स॒वमे॒वा व॑रुन्धे⁠। एक॑या गृह्णाति⁠। ए॒क॒धैव यज॑माने वी॒र्यं॑ दधाति⁠। ख्‍ष॒त्रस्योल्ब॑मसि ख्‍ष॒त्रस्य॒ योनि॑र॒सीति॑ ता॒र्प्यं चो॒ष्णीषं॑ च॒ प्रय॑च्छति सयोनि॒त्वाय॑⁠। एक॑शतेन दर्भपुञ्जी॒लैः प॑वयति⁠। श॒तायु॒र्वै पुरु॑षः श॒तवी᳚र्यः⁠। आ॒त्मैक॑श॒तः⁠ ॥ [३६] (१०) यावा॑ने॒व पुरु॑षः⁠। तस्मि॑न् वी॒र्यं॑ दधाति⁠। दद्ध्या॑शयति⁠। इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑रुन्धे⁠। उ॒दु॒म्बर॑माशयति⁠। अ॒न्नाद्य॒स्याव॑ रुद्ध्यै⁠। शष्पा᳚ण्याशयति⁠। सुरा॑बलिमे॒वैनं॑ करोति⁠। आ॒विद॑ ए॒ता भ॑वन्ति⁠। आ॒विद॑मे॒वैनं॑ गमयन्ति⁠ ॥ [३७] (१०) अ॒ग्निरे॒वैनं॒ गार्‌ह॑पत्येनावति⁠। इन्द्र॑ इन्द्रि॒येण॑⁠। पू॒षा प॒शुभिः॑⁠। मि॒त्रावरु॑णौ प्राणापा॒नाभ्या᳚म्⁠। इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॒ वज्र॒मुद॑यच्छत्⁠। स दिव॑मलिखत्⁠। सो᳚ऽर्य॒म्णः पन्था॑ अभवत्⁠। स आवि॑न्ने॒ द्यावा॑पृथि॒वी धृ॒तव्र॑ते॒ इति॒ द्यावा॑पृथि॒वी उपा॑धावत्⁠। स आ॒भ्यामे॒व प्रसू॑त॒ इन्द्रो॑ वृ॒त्राय॒ वज्रं॒ प्राह॑रत्⁠। आवि॑न्ने॒ द्यावा॑पृथि॒वी धृ॒तव्र॑ते॒ इति॒ यदाह॑⁠ ॥ [३८] (१०) आ॒भ्यामे॒व प्रसू॑तो॒ यज॑मानो॒ वज्रं॒ भ्रातृ॑व्याय॒ प्रह॑रति⁠। आवि॑न्ना दे॒व्यदि॑तिर्विश्वरू॒पीत्या॑ह⁠। इ॒यव्ँवै दे॒व्यदि॑तिर्विश्वरू॒पी⁠। अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठति⁠। आवि॑न्नो॒ऽयम॒सावा॑मुष्याय॒णो᳚ऽस्याव्ँवि॒श्य॑स्मिन् रा॒ष्ट्र इत्या॑ह⁠। वि॒शैवैन॑ꣳ रा॒ष्ट्रेण॒ सम॑र्द्धयति⁠। म॒ह॒ते ख्‍ष॒त्राय॑ मह॒त आधि॑पत्याय मह॒ते जान॑राज्या॒येत्या॑ह⁠। आ॒शिष॑मे॒वैतामाशा᳚स्ते⁠। ए॒ष वो॑ भरता॒ राजा॒ सोमो॒ऽस्माकं॑ ब्राह्म॒णाना॒ꣳ॒ राजेत्या॑ह⁠। तस्मा॒थ् सोम॑राजानो ब्राह्म॒णाः⁠ ॥ [३९] (१०) इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि॒ वार्त्र॑घ्न॒ इति॒ धनुः॒ प्रय॑च्छति॒ विजि॑त्यै⁠। श॒त्रु॒बाध॑नाः॒ स्थेतीषू॑न्⁠। शत्रू॑ने॒वास्य॑ बाधन्ते⁠। पा॒त मा᳚ प्र॒त्यञ्चं॑ पा॒त मा॑ ति॒र्यञ्च॑म॒न्वञ्चं॑ मा पा॒तेत्या॑ह⁠। ति॒स्रो वै श॑र॒व्याः᳚⁠। प्र॒तीची॑ ति॒रश्च्य॒नूची᳚⁠। ताभ्य॑ ए॒वैनं॑ पान्ति⁠। दि॒ग्भ्यो मा॑ पा॒तेत्या॑ह⁠। दि॒ग्भ्य ए॒वैनं॑ पान्ति⁠। विश्वा᳚भ्यो मा ना॒ष्ट्राभ्यः॑ पा॒तेत्या॑ह⁠। अप॑रिमितादे॒वैनं॑ पान्ति⁠। हिर॑ण्यवर्णावु॒षसा᳚व्ँविरो॒क इति॑ त्रि॒ष्टुभा॑ बा॒हू उद्गृ॑ह्णाति⁠। इ॒न्द्रि॒यव्ँवै वी॒र्यं॑ त्रि॒ष्टुक्⁠। इ॒न्द्रि॒यमे॒व वी॒र्य॑मु॒परि॑ष्टादा॒त्मन्ध॑त्ते⁠ ॥ [४०] (१४) (व्यावृ॑त्त्यैदा॒त्रम॒सीत्या॑हा॒मृत॒ꣳ॒ हिर॑ण्यमेकश॒तोग॑मय॒न्त्याह॑ब्राह्मा॒णा ना॒ष्ट्राभ्यः॑ पा॒तेत्या॑ह च॒त्वारि॑ च) ॥६॥
दिग्व्यास्थापनम्
दिशो॒ व्यास्था॑पयति⁠। दि॒शाम॒भिजि॑त्यै⁠। यद॑नु प्र॒क्रामे᳚त्⁠। अ॒भि दिशो॑ जयेत्⁠। उत्तु मा᳚द्येत्⁠। मन॒साऽनु॒ प्रक्रा॑मति⁠। अ॒भि दिशो॑ जयति⁠। नोन्मा᳚द्यति⁠। स॒मिध॒मा ति॒ष्ठेत्या॑ह⁠। तेज॑ ए॒वाव॑रुन्धे⁠ ॥ [४१] (१०) उ॒ग्रामा ति॒ष्ठेत्या॑ह⁠। इ॒न्द्रि॒यमे॒वाव॑ रुन्धे⁠। वि॒राज॒मा ति॒ष्ठेत्या॑ह⁠। अ॒न्नाद्य॑मे॒वाव॑ रुन्धे⁠। उदी॑ची॒मा ति॒ष्ठेत्या॑ह⁠। प॒शूने॒वाव॑ रुन्धे⁠। ऊ॒र्द्ध्वामा ति॒ष्ठेत्या॑ह⁠। सु॒व॒र्गमे॒व लो॒कम॒भिज॑यति⁠। अनूज्जि॑हीते⁠। सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ सम॑ष्ट्यै⁠ ॥ [४२] (१०) मा॒रु॒त ए॒ष भ॑वति⁠। अन्न॒व्ँवै म॒रुतः॑⁠। अन्न॑मे॒वाव॑ रुन्धे⁠। एक॑विꣳशतिकपालो भवति॒ प्रति॑ष्ठित्यै⁠। यो॑ऽरण्येऽनुवा॒क्यो॑ ग॒णः⁠। तं म॑द्ध्य॒त उप॑दधाति⁠। ग्रा॒म्यैरे॒व प॒शुभि॑रार॒ण्यान् प॒शून् परि॑गृह्णाति⁠। तस्मा᳚द्ग्रा॒म्यैः प॒शुभि॑रार॒ण्याः प॒शवः॒ परि॑गृहीताः⁠। पृथि॑र्वै॒न्यः⁠। अ॒भ्य॑षिच्यत⁠ ॥ [४३] (१०) स रा॒ष्ट्रं नाभ॑वत्⁠। स ए॒तानि॑ पा॒र्थान्य॑पश्यत्⁠। तान्य॑जुहोत्⁠। तैर्वै स रा॒ष्ट्रम॑भवत्⁠। यत्पा॒र्थानि॑ जु॒होति॑⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व भ॑वति⁠। बा॒र्॒‌ह॒स्प॒त्यं पूर्वे॑षामुत्त॒मं भ॑वति⁠। ऐ॒न्द्रमुत्त॑रेषां प्रथ॒मम्⁠। ब्रह्म॑ चै॒वास्मै᳚ ख्‍ष॒त्रं च॑ स॒मीची॑ दधाति⁠। अथो॒ ब्रह्म॑न्ने॒व ख्‍ष॒त्रं प्रति॑ष्ठापयति⁠ ॥ [४४] (१०) षट्पु॒रस्ता॑दभिषे॒कस्य॑ जुहोति⁠। षडु॒परि॑ष्टात्⁠। द्वाद॑श॒ सं प॑द्यन्ते⁠। द्वाद॑श॒ मासाः᳚ सव्ँवथ्स॒रः⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रः खलु॒ वै दे॒वानां॒ पूः⁠। दे॒वाना॑मे॒व पुरं॑ मद्ध्य॒तो व्यव॑सर्पति⁠। तस्य॒ न कुत॑श्च॒ नोपा᳚व्या॒धो भ॑वति⁠। भू॒ताना॒मवे᳚ष्टीर्जुहोति⁠। अत्रा᳚त्र॒ वै मृ॒त्युर्जा॑यते⁠। यत्र॑ यत्रै॒व मृ॒त्युर्जाय॑ते⁠। तत॑ ए॒वैन॒मव॑यजते⁠। तस्मा᳚द्राज॒सूये॑नेजा॒नः सर्व॒मायु॑रेति⁠। सर्वे॒ ह्य॑स्य मृ॒त्यवोऽवे᳚ष्टाः⁠। तस्मा᳚द्राज॒सूये॑नेजा॒नो नाभिच॑रित॒वै⁠। प्र॒त्यगे॑नमभिचा॒रः स्तृ॑णुते⁠ ॥ [४५] (१५) (रु॒न्धे॒सम॑ष्ट्याअसिच्यतस्थापयति॒जाय॑ते॒ पञ्च॑ च) ॥७॥
अभिषेकः
सोम॑स्य॒ त्विषि॑रसि॒ तवे॑व मे॒ त्विषि॑र्भूया॒दिति॑ शार्दूलच॒र्मोप॑स्तृणाति⁠। यैव सोमे॒ त्विषिः॑⁠। या शा᳚र्दू॒ले⁠। तामे॒वाव॑ रुन्धे⁠। मृ॒त्योर्वा ए॒ष वर्णः॑⁠। यच्छा᳚र्दू॒लः⁠। अ॒मृत॒ꣳ॒ हिर॑ण्यम्⁠। अ॒मृत॑मसि मृ॒त्योर्मा॑ पा॒हीति॒ हिर॑ण्य॒मुपा᳚स्यति⁠। अ॒मृत॑मे॒व मृ॒त्योर॒न्तर्द्ध॑त्ते⁠। श॒तमा॑नं भवति⁠ ॥ [४६] (१०) श॒तायुः॒ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः⁠। आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑ तिष्ठति⁠। दि॒द्योन्मा॑ पा॒हीत्यु॒परि॑ष्टा॒दधि॒ निद॑धाति⁠। उ॒भ॒यत॑ ए॒वास्मै॒ शर्म॑ दधाति⁠। अवे᳚ष्टा दन्द॒शूका॒ इति॑ क्ली॒बꣳ सीसे॑न विद्ध्यति⁠। द॒न्द॒शूका॑ने॒वाव॑ यजते⁠। तस्मा᳚त् क्ली॒बं द॑न्द॒शूका॒ दꣳशु॑काः⁠। निर॑स्तं॒ नमु॑चेः॒ शिर॒ इति॑ लोहिताय॒सं निर॑स्यति⁠। पा॒प्मान॑मे॒व नमु॑चिं नि॒रव॑दयते⁠। प्रा॒णा आ॒त्मनः॒ पूर्वे॑ऽभि॒षिच्या॒ इत्या॑हुः⁠ ॥ [४७] (१०) सोमो॒ राजा॒ वरु॑णः⁠। दे॒वा ध॑र्म॒सुव॑श्च॒ ये⁠। ते ते॒ वाच॑ꣳ सुवन्तां॒ ते ते᳚ प्रा॒णꣳ सु॑वन्ता॒मित्या॑ह⁠। प्रा॒णाने॒वात्मनः॒ पूर्वा॑न॒भिषि॑ञ्चति⁠। यद्ब्रू॒यात्⁠। अ॒ग्नेस्त्वा॒ तेज॑सा॒ऽभिषि॑ञ्चा॒मीति॑⁠। ते॒ज॒स्व्ये॑व स्या᳚त्⁠। दु॒श्चर्मा॒ तु भ॑वेत्⁠। सोम॑स्य त्वा द्यु॒म्नेना॒भिषि॑ञ्चा॒मीत्या॑ह⁠। सौ॒म्यो वै दे॒वत॑या॒ पुरु॑षः⁠ ॥ [४८] (१०) स्वयै॒वैनं॑ दे॒वत॑या॒ऽभिषि॑ञ्चति⁠। अ॒ग्नेस्तेज॒सेत्या॑ह⁠। तेज॑ ए॒वास्मि॑न् दधाति⁠। सूर्य॑स्य॒ वर्च॒सेत्या॑ह⁠। वर्च॑ ए॒वास्मि॑न् दधाति⁠। इन्द्र॑स्येन्द्रि॒येणेत्या॑ह⁠। इ॒न्द्रि॒यमे॒वास्मि॑न् दधाति⁠। मि॒त्रावरु॑णयोर्वी॒र्ये॑णेत्या॑ह⁠। वी॒र्य॑मे॒वास्मि॑न् दधाति⁠। म॒रुता॒मोज॒सेत्या॑ह⁠ ॥ [४९] (१०) ओज॑ ए॒वास्मि॑न् दधाति⁠। ख्‍ष॒त्राणां᳚ ख्‍ष॒त्रप॑तिर॒सीत्या॑ह⁠। ख्‍ष॒त्राणा॑मे॒वैनं॑ ख्‍ष॒त्रप॑तिं करोति⁠। अति॑ दि॒वस्पा॒हीत्या॑ह⁠। अत्य॒न्यान् पा॒हीति॒ वावैतदा॑ह⁠। स॒माव॑वृत्रन्नध॒रागुदी॑ची॒रित्या॑ह⁠। रा॒ष्ट्रमे॒वास्मि॑न् ध्रु॒वम॑कः⁠। उ॒च्छेष॑णेन जुहोति⁠। उ॒च्छेष॑णभागो॒ वै रु॒द्रः⁠। भा॒ग॒धेये॑नै॒व रु॒द्रं नि॒रव॑दयते⁠ ॥ [५०] (१०) उद॑ङ्प॒रेत्याग्नी᳚द्ध्रे जुहोति⁠। ए॒षा वै रु॒द्रस्य॒ दिक्⁠। स्वाया॑मे॒व दि॒शि रु॒द्रं नि॒रव॑दयते⁠। रुद्र॒ यत्ते॒ क्रयी॒ परं॒ नामेत्या॑ह⁠। यद्वा अ॑स्य॒ क्रयी॒ परं॒ नाम॑⁠। तेन॒ वा ए॒ष हि॑नस्ति⁠। यꣳ हि॒नस्ति॑⁠। तेनै॒वैन॑ꣳ स॒ह श॑मयति⁠। तस्मै॑ हु॒तम॑सि य॒मेष्ट॑म॒सीत्या॑ह⁠। य॒मादे॒वास्य॑ मृ॒त्युमव॑यजते⁠ ॥ [५१] (१०) प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्य इति॒ तस्यै॑ गृ॒हे जु॑हुयात्⁠। यां का॒मये॑त रा॒ष्ट्रम॑स्यै प्र॒जा स्या॒दिति॑⁠। रा॒ष्ट्रमे॒वास्यै᳚ प्र॒जा भ॑वति⁠। प॒र्ण॒मये॑नाद्ध्व॒र्युर॒भिषि॑ञ्चति⁠। ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒समे॒वास्मि॒न्त्विषिं॑ दधाति⁠। औदु॑म्बरेण राज॒न्यः॑⁠। ऊर्ज॑मे॒वास्मि॑न्न॒न्नाद्यं॑ दधाति⁠। आश्व॑त्थेन॒ वैश्यः॑⁠। विश॑मे॒वास्मि॒न् पुष्टिं॑ दधाति⁠। नैय॑ग्रोधेन॒ जन्यः॑⁠। मि॒त्राण्ये॒वास्मै॑ कल्पयति⁠। अथो॒ प्रति॑ष्ठित्यै⁠ ॥ [५२] (१२) (भ॒व॒ त्या॒हुः॒ पुरु॑ष॒ ओज॒सेत्या॑ह नि॒रव॑दयते यजते॒ जन्यो॒ द्वे च॑) ॥८॥
स्थारोहणम्. विजयः
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि॒ वार्त्र॑घ्न॒ इति॒ रथ॑मु॒पाव॑हरति॒ विजि॑त्यै⁠। मि॒त्रावरु॑णयोस्त्वा प्रशा॒स्त्रोः प्र॒शिषा॑ युन॒ज्मीत्या॑ह⁠। ब्रह्म॑णै॒वैनं॑ दे॒वता᳚भ्याय्ँयुनक्ति⁠। प्र॒ष्टि॒वा॒हिन॑य्ँयुनक्ति⁠। प्र॒ष्टि॒वा॒ही वै दे॑वर॒थः⁠। दे॒व॒र॒थमे॒वास्मै॑ युनक्ति⁠। त्रयोऽश्वा॑ भवन्ति⁠। रथ॑श्चतु॒र्थः⁠। द्वौ स॑व्येष्ठसार॒थी⁠। षट्थ् संप॑द्यन्ते⁠ ॥ [५३] (१०) षड्वा ऋ॒तवः॑⁠। ऋ॒तुभि॑रे॒वैन॑य्ँयुनक्ति⁠। वि॒ष्णु॒क्र॒मान्क्र॑मते⁠। विष्णु॑रे॒व भू॒त्वेमाल्ँलो॒कान॒भिज॑यति⁠। यः ख्‍ष॒त्रियः॒ प्रति॑हितः⁠। सो᳚ऽन्वार॑भते⁠। रा॒ष्ट्रमे॒व भ॑वति⁠। त्रि॒ष्टुभा॒ऽन्वार॑भते⁠। इ॒न्द्रि॒यव्ँवै त्रि॒ष्टुक्⁠। इ॒न्द्रि॒यमे॒व यज॑माने दधाति⁠ ॥ [५४] (१०) म॒रुतां᳚ प्रस॒वे जे॑ष॒मित्या॑ह⁠। म॒रुद्भि॑रे॒व प्रसू॑त॒ उज्ज॑यति⁠। आ॒प्तं मन॒ इत्या॑ह⁠। यदे॒व मन॒सैफ्सी᳚त्⁠। तदा॑पत्⁠। रा॒ज॒न्यं॑ जिनाति⁠। अना᳚क्रान्त ए॒वाक्र॑मते⁠। वि वा ए॒ष इ॑न्द्रि॒येण॑ वी॒र्ये॑णर्द्ध्यते⁠। यो रा॑ज॒न्यं॑ जि॒नाति॑⁠। सम॒हमि॑न्द्रि॒येण॑ वी॒र्ये॑णेत्या॑ह⁠ ॥ [५५] (१०) इ॒न्द्रि॒यमे॒व वी॒र्य॑मा॒त्मन्ध॑त्ते⁠। प॒शू॒नां म॒न्युर॑सि॒ तवे॑व मे म॒न्युर्भू॑या॒दिति॒ वारा॑ही उपा॒नहा॒वुप॑ मुञ्चते⁠। प॒शू॒नाव्ँवा ए॒ष म॒न्युः⁠। यद् व॑रा॒हः⁠। तेनै॒व प॑शू॒नां म॒न्युमा॒त्मन् ध॑त्ते⁠। अ॒भि वा इ॒यꣳ सु॑षुवा॒णं का॑मयते⁠। तस्ये᳚श्व॒रेन्द्रि॒यव्ँवी॒र्य॑मादा॑तोः⁠। वारा॑ही उपा॒नहा॒वुप॑मुञ्चते⁠। अ॒स्या ए॒वान्तर्द्ध॑त्ते⁠। इ॒न्द्रि॒यस्य॑ वी॒र्य॑स्याना᳚त्त्यै⁠ ॥ [५६] (१०) नमो॑ मा॒त्रे पृ॑थि॒व्या इत्या॒हाहि॑ꣳ सायै⁠। इय॑द॒स्यायु॑र॒स्यायु॑र्मे धे॒हीत्या॑ह⁠। आयुरे॒वात्मन्ध॑त्ते⁠। ऊर्ग॒स्यूर्जं॑ मे धे॒हीत्या॑ह⁠। ऊर्ज॑म॒वात्मन् ध॑त्ते⁠। युङ्ङ॑सि॒ वर्चो॑ऽसि॒ वर्चो॒ मयि॑ धे॒हीत्या॑ह⁠। वर्च॑ ए॒वात्मन् ध॑त्ते⁠। ए॒क॒धा ब्र॒ह्मण॒ उप॑ हरति⁠। ए॒क॒धैव यज॑मान॒ आयु॒रूर्ज॒व्ँवर्चो॑ दधाति⁠। र॒थ॒वि॒मो॒च॒नीया॑ जुहोति॒ प्रति॑ष्ठित्यै⁠ ॥ [५७] (१०) त्रयोऽश्वा॑ भवन्ति⁠। रथ॑श्चतु॒र्थः⁠। तस्मा᳚च्च॒तुर्जु॑होति⁠। यदु॒भौ स॒हाव॒तिष्ठे॑ताम्⁠। स॒मा॒नल्ँलो॒कमि॑याताम्⁠। स॒ह स॑ग्रंही॒त्रा र॑थ॒वाह॑ने॒ रथ॒माद॑धाति⁠। सु॒व॒र्गादे॒वैन॑ल्ँलो॒काद॒न्तर्द॑धाति⁠। ह॒ꣳ॒सः शु॑चि॒षदित्या द॑धाति⁠। ब्रह्म॑णै॒वैन॑मुपाव॒हर॑ति⁠। ब्रह्म॒णाऽऽद॑धाति⁠। अति॑च्छन्द॒साऽऽद॑धाति⁠। अति॑च्छन्दा॒ वै सर्वा॑णि॒ छन्दा॑ꣳसि⁠। सर्वे॑भिरे॒वैनं॒ छन्दो॑भि॒राद॑धाति⁠। वर्ष्म॒ वा ए॒षा छन्द॑साम्⁠। यदति॑च्छन्दाः⁠। यदति॑च्छन्दसा॒ दधा॑ति⁠। वर्ष्मै॒वैन॑ꣳ समा॒नानां᳚ करोति⁠ ॥ [५८] (१७) (प॒द्य॒न्ते॒ द॒धा॒ति॒ वी॒र्ये॑णेत्या॒हा ना᳚त्यै॒ प्रति॑ष्ठित्यै॒ ब्रह्म॒णाऽऽद॑धाति स॒प्त च॑) ॥९॥
आसने समुपवेशः सर्वैस्सेव्यत्वं च
मि॒त्रो॑ऽसि॒ वरु॑णो॒ऽसीत्या॑ह⁠। मै॒त्रव्ँवा अहः॑⁠। वा॒रु॒णी रात्रिः॑⁠। अ॒हो॒रा॒त्राभ्या॑मे॒वैन॑मु॒पाव॑हरति⁠। मि॒त्रो॑ऽसि॒ वरु॑णो॒सीत्या॑ह⁠। मै॒त्रो वै दख्‍षि॑णः⁠। वा॒रु॒णः स॒व्यः⁠। वै॒श्व॒दे॒व्या॑मिख्‍षा᳚⁠। स्वमे॒वैनौ॑ भाग॒धेय॑मु॒पाव॑हरति⁠। सम॒हव्ँविश्वै᳚र्दे॒वैरित्या॑ह⁠ ॥ [५९] (१०) वै॒श्व॒दे॒व्यो॑ वै प्र॒जाः⁠। ता ए॒वाद्याः᳚ कुरुते⁠। ख्‍ष॒त्रस्य॒ नाभि॑रसि ख्‍ष॒त्रस्य॒ योनि॑र॒सीत्य॑धीवा॒समास्तृ॑णाति सयोनि॒त्वाय॑⁠। स्यो॒नामासी॑द सु॒षदा॒मासी॒देत्या॑ह⁠। य॒था॒ य॒जुरे॒वै तत्⁠। मा त्वा॑ हिꣳसी॒न् मा मा॑ हिꣳसी॒दित्या॒हाहि॑ꣳसायै⁠। निष॑साद धृ॒तव्र॑तो॒ वरु॑णः प॒स्त्या᳚स्वा साम्रा᳚ज्याय सु॒क्रतु॒रित्या॑ह⁠। साम्रा᳚ज्यमे॒वैन॑ꣳ सु॒क्रतुं॑ करोति⁠। ब्रह्मा(३)न्त्वꣳ रा॑जन्ब्र॒ह्माऽसि॑ सवि॒ताऽसि॑ स॒त्यस॑व॒ इत्या॑ह⁠। स॒वि॒तार॑मे॒वैन॑ꣳ स॒त्यस॑वं करोति⁠ ॥ [६०] (१०) ब्रह्मा(३)न्त्वꣳ रा॑जन्ब्र॒ह्माऽसीन्द्रो॑ऽसि स॒त्यौजा॒ इत्या॑ह⁠। इन्द्र॑मे॒वैन॑ꣳ स॒त्यौज॑सं करोति⁠। ब्रह्मा(३)न्त्वꣳ रा॑जन्ब्र॒ह्माऽसि॑ मि॒त्रो॑ऽसि सु॒शेव॒ इत्या॑ह⁠। मि॒त्रमे॒वैन॑ꣳ सु॒शेवं॑ करोति⁠। ब्रह्मा(३)न्त्वꣳ रा॑जन्ब्र॒ह्माऽसि॒ वरु॑णोऽसि स॒त्यध॒र्मेत्या॑ह⁠। वरु॑णमे॒वैन॑ꣳ स॒त्यध॑र्माणं करोति⁠। स॒वि॒ताऽसि॑ स॒त्यस॑व॒ इत्या॑ह⁠। गा॒य॒त्रीमे॒वैतेना॑भि॒व्याह॑रति⁠। इन्द्रो॑ऽसि स॒त्यौजा॒ इत्या॑ह⁠। त्रि॒ष्टुभ॑मे॒वैतेना॑भि॒व्याह॑रति⁠ ॥ [६१] (१०) मि॒त्रो॑ऽसि सु॒शेव॒ इत्या॑ह⁠। जग॑तीमे॒वैतेना॑भि॒व्याह॑रति⁠। स॒त्यमे॒ता दे॒वताः᳚⁠। स॒त्यमे॒तानि॒ छन्दा॑ꣳसि⁠। स॒त्यमे॒वाव॑ रुन्धे⁠। वरु॑णोऽसि स॒त्यध॒र्मेत्या॑ह⁠। अ॒नु॒ष्टुभ॑मे॒वैतेना॑भि॒व्याह॑रति⁠। स॒त्या॒नृ॒ते वा अ॑नु॒ष्टुप्⁠। स॒त्या॒नृ॒ते वरु॑णः⁠। स॒त्या॒नृ॒ते ए॒वाव॑रुन्धे⁠ ॥ [६२] (१०) नैन॑ꣳ सत्यानृ॒ते उ॑दि॒ते हि॑ꣴस्तः⁠। य ए॒वव्ँवेद॑⁠। इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ऽसि॒ वार्त्र॑घ्न॒ इति॒ स्फ्यं प्रय॑च्छति⁠। वज्रो॒ वै स्फ्यः⁠। वज्रे॑णै॒वास्मा॑ अवरप॒रꣳ र॑न्धयति⁠। ए॒वꣳ हि तच्छ्रेयः॑⁠। यद॑स्मा ए॒ते रद्ध्ये॑युः⁠। दिशो॒ऽभ्य॑यꣳ राजा॑ऽभू॒दिति॒ पञ्चा॒ख्‍षान्प्रय॑च्छति⁠। ए॒ते वै सर्वेऽयाः᳚⁠। अप॑राजायिनमे॒वैनं॑ करोति⁠ ॥ [६३] (१०) ओ॒द॒नमुद्ब्रु॑वते⁠। प॒र॒मे॒ष्ठी वा ए॒षः⁠। यदो॑द॒नः⁠। प॒र॒मामे॒वैन॒ꣴ॒ श्रियं॑ गमयति⁠। सुश्लो॒का(४) सुँम॑ङ्ग॒ला(४) सँत्य॑रा॒जा(३)नित्या॑ह⁠। आ॒शिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्ते⁠। शौ॒नः॒ शे॒पमाख्या॑पयते⁠। व॒रु॒ण॒पा॒शादे॒वैनं॑ मुञ्चति⁠। प॒रः॒ श॒तं भ॑वति⁠। श॒तायुः॒ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः⁠। आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति⁠। मा॒रु॒तस्य॒ चैक॑विꣳशतिकपालस्य वैश्वदे॒व्यै चा॒मिख्‍षा॑या अ॒ग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॑ स॒मव॑द्यति⁠। दे॒वता॑भिरे॒वैन॑मुभ॒यतः॒ परि॑गृह्णाति⁠। अ॒पां नप्त्रे॒ स्वाहो॒र्जो नप्त्रे॒ स्वाहा॒ऽग्नये॑ गृ॒हप॑तये॒ स्वाहेति॑ ति॒स्र आहु॑तीर् जुहोति⁠। त्रय॑ इ॒मे लो॒काः⁠। ए॒ष्वे॑व लो॒केषु॒ प्रति॑ तिष्ठति⁠ ॥ [६४] (१६) (दे॒वैरित्या॑ह स॒त्यस॑वं करोति त्रि॒ष्टुभ॑मे॒वैतेना॑भि॒ व्याह॑रति सत्यानृ॒ते ए॒वाव॑रुन्धे करोति श॒तेन्द्रि॑यः॒ षट्च॑) ॥१०॥
अनुवाकाः पञ्चशती
१० ६४