कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणम्
प्रथमाष्टके पञ्चमः प्रपाठकः

अष्टक १ प्रपाठक ५
नख्‍षत्रेष्टिकाण्डे

ओं नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः

श्री गुरुभ्यो नमः, ह॒रिः॒ ओं

१ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे प्रथमाष्टकं

ॐ
नख्‍षत्रेष्टकामन्त्राः, विकृतिरूपचयनगताः
अ॒ग्नेः कृत्ति॑काः⁠। शु॒क्रं प॒रस्ता॒ज्ज्योति॑र॒वस्ता᳚त्⁠॥ प्र॒जाप॑ते रोहि॒णी⁠। आपः॑ प॒रस्ता॒दोष॑धयो॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ सोम॑स्येन्व॒का वित॑तानि⁠। प॒रस्ता॒द्वय॑न्तो॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ रु॒द्रस्य॑ बा॒हू⁠। मृ॒ग॒यवः॑ प॒रस्ता᳚द्विख्‍षा॒रो॑ऽवस्ता᳚त्⁠॥ अदि॑त्यै॒ पुन॑र्वसू⁠। वातः॑ प॒रस्ता॑दा॒र्द्रम॒वस्ता᳚त्⁠ ॥ [१] (१०) बृह॒स्पते᳚स्ति॒ष्यः॑⁠। जुह्व॑तः प॒रस्ता॒द्यज॑माना अ॒वस्ता᳚त्⁠॥ स॒र्पाणा॑माश्रे॒षाः⁠। अ॒भ्या॒गच्छ॑न्तः प॒रस्ता॑दभ्या॒नृत्य॑न्तो॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ पि॒तृ॒णां म॒घाः⁠। रु॒दन्तः॑ प॒रस्ता॑दपभ्र॒ꣳ॒शो॑ऽवस्ता᳚त्⁠॥ अ॒र्य॒म्णः पूर्वे॒ फल्गु॑नी⁠। जा॒या प॒रस्ता॑दृष॒भो॑ऽवस्ता᳚त्⁠॥ भग॒स्योत्त॑रे⁠। व॒ह॒तवः॑ प॒रस्ता॒द्वह॑माना अ॒वस्ता᳚त्⁠ ॥ [२] (१०) दे॒वस्य॑ सवि॒तुर्‌हस्तः॑⁠। प्र॒स॒वः प॒रस्ता᳚थ्स॒निर॒वस्ता᳚त्⁠॥ इन्द्र॑स्य चि॒त्रा⁠। ऋ॒तं प॒रस्ता᳚थ्स॒त्यम॒वस्ता᳚त्⁠॥ वा॒योर्निष्ट्या᳚ व्र॒ततिः॑⁠। प॒रस्ता॒दसि॑द्धिर॒वस्ता᳚त्⁠॥ इ॒न्द्रा॒ग्नि॒योर् विशा॑खे⁠। यु॒गानि॑ प॒रस्ता᳚त्कृ॒षमा॑णा अ॒वस्ता᳚त्⁠॥ मि॒त्रस्या॑नूरा॒धाः⁠। अ॒भ्या॒रोह॑त्प॒रस्ता॑द॒भ्यारू॑ढम॒वस्ता᳚त्⁠ ॥ [३] (१०) इन्द्र॑स्य रोहि॒णी⁠। शृ॒णत्प॒रस्ता᳚त्प्रतिशृ॒णद॒वस्ता᳚त्⁠॥ निर्‌ऋ॑त्यैमूल॒वर्‌ह॑णी⁠। प्र॒ति॒भ॒ञ्जन्तः॑ प॒रस्ता᳚त्प्रतिशृ॒णन्तो॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ अ॒पां पूर्वा॑ अषा॒ढाः⁠। वर्चः॑ प॒रस्ता॒थ्समि॑तिर॒वस्ता᳚त्⁠॥ विश्वे॑षां दे॒वाना॒मुत्त॑राः⁠। अ॒भि॒जय॑त्प॒रस्ता॑द॒भिजि॑तम॒वस्ता᳚त्⁠॥ वि॒ष्णोः᳚ श्रो॒णा पृ॒च्छमा॑नाः⁠। प॒रस्ता॒त्पन्था॑ अ॒वस्ता᳚त्⁠ ॥ [४] (१०) वसू॑ना॒ꣴ॒ श्रवि॑ष्ठाः⁠। भू॒तं प॒रस्ता॒द्भूति॑र॒वस्ता᳚त्⁠॥ इन्द्र॑स्यश॒तभि॑षक्⁠। वि॒श्वव्य॑चाः प॒रस्ता᳚द्वि॒श्वख्‍षि॑तिर॒वस्ता᳚त्⁠॥ अ॒जस्यैक॑पदः॒ पूर्वे᳚ प्रोष्ठप॒दाः⁠। वै॒श्वा॒न॒रं प॒रस्ता᳚द्वैश्वावस॒वम॒वस्ता᳚त्⁠॥ अहे᳚र्बु॒ध्निय॒स्योत्त॑रे⁠। अ॒भि॒षि॒ञ्चन्तः॑ प॒रस्ता॑दभिषु॒ण्वन्तो॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ पू॒ष्णो रे॒वती᳚⁠। गावः॑ प॒रस्ता᳚द्व॒थ्सा अ॒वस्ता᳚त्⁠॥ अ॒श्विनो॑रश्व॒युजौ᳚⁠। ग्रामः॑ प॒रस्ता॒थ्सेना॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ य॒मस्या॑प॒भर॑णीः⁠। अ॒प॒कर्‌ष॑न्तः प॒रस्ता॑दप॒वह॑न्तो॒ऽवस्ता᳚त्⁠॥ पू॒र्णाप॒श्चाद्§1 , यत्ते॑ दे॒वा अद॑धुः§2 ⁠ ॥ [५] (१५) (आ॒र्द्रम॒वस्ता॒द् वह॑माना अ॒वस्ता॑ द॒भ्यारू॑ढम॒वस्ता॒त् पन्था॑ अ॒वस्ता᳚द् व॒थ्सा अ॒वस्ता॒त् पञ्च॑ च) ॥१॥
कर्मानुष्ठानार्हः नख्‍षत्ररूपः पुण्यकालः
यत् पुण्यं॒ नख्‍ष॑त्रम्⁠। तद्बट् कु॑र्वीतोपव्यु॒षम्⁠। य॒दा वै सूर्य॑ उ॒देति॑⁠। अथ॒ नख्‍ष॑त्रं॒ नैति॑⁠। याव॑ति॒ तत्र॒ सूर्यो॒ गच्छे᳚त्⁠। यत्र॑ जघ॒न्यं॑ पश्ये᳚त्⁠। ताव॑ति कुर्वीत यत् का॒री स्यात्⁠। पु॒ण्या॒ह ए॒व कु॑रुते⁠। ए॒वꣳ ह॒ वै य॒ज्ञेषुं॑ च श॒तद्यु॑म्नं च मा॒थ्स्यो नि॑रवसाय॒यां च॑कार⁠ ॥ [६] (९) यो वै न॑ख्‍ष॒त्रियं॑ प्र॒जाप॑ति॒व्ँवेद॑⁠। उ॒भयो॑रेनल्ँलो॒कयो᳚र्विदुः⁠। हस्त॑ ए॒वास्य॒ हस्तः॑⁠। चि॒त्रा शिरः॑⁠। निष्ट्या॒ हृद॑यम्⁠। ऊ॒रू विशा॑खे⁠। प्र॒ति॒ष्ठाऽनू॑रा॒धाः⁠। ए॒ष वै न॑ख्‍ष॒त्रियः॑ प्र॒जाप॑तिः⁠। य ए॒वव्ँवेद॑⁠। उ॒भयो॑रेनल्ँलो॒कयो᳚र्विदुः⁠ ॥ [७] (१०) अ॒स्मिꣴश्चा॒मुष्मि॑ꣴश्च⁠॥ यां का॒मये॑त दुहि॒तरं॑ प्रि॒या स्या॒दिति॑⁠। तां निष्ट्या॑यां दद्यात्⁠। प्रि॒यैव भ॑वति⁠। नेव॒ तु पुन॒राग॑च्छति⁠॥ अ॒भि॒जिन्नाम॒ नख्‍ष॑त्रम्⁠। उ॒परि॑ष्टादषा॒ढाना᳚म्⁠। अ॒वस्ता᳚च्छ्रो॒णायै᳚⁠। दे॒वा॒सु॒राः सय्ँय॑त्ता आसन्न्⁠। ते दे॒वास्तस्मि॒न्नख्‍ष॑त्रे॒ऽभ्य॑जयन्न्⁠ ॥ [८] (१०) यद॒भ्यज॑यन्न्⁠। तद॑भि॒जितो॑ऽभिजि॒त्त्वम्⁠। यं का॒मये॑तानपज॒य्यं ज॑ये॒दिति॑⁠। तमे॒तस्मि॒न्नख्‍ष॑त्रे यातयेत्⁠। अ॒न॒प॒ज॒य्यमे॒व ज॑यति⁠। पा॒पप॑राजितमिव॒ तु⁠॥ प्र॒जाप॑तिः प॒शून॑सृजत⁠। ते नख्‍ष॑त्रं नख्‍षत्र॒मुपा॑तिष्ठन्त⁠। ते स॒माव॑न्त ए॒वाभ॑वन्न्⁠। ते रे॒वती॒मुपा॑तिष्ठन्त⁠ ॥ [९] (१०) ते रे॒वत्यां॒ प्राभ॑वन्न्⁠। तस्मा᳚द्रे॒वत्यां᳚ पशू॒नां कु॑र्वीत⁠। यत् किंचा᳚र्वा॒चीन॒ꣳ॒ सोमा᳚त्⁠। प्रैव भ॑वन्ति⁠॥ स॒लि॒लव्ँवा इ॒दम॑न्त॒रासी᳚त्⁠। यदत॑रन्न्⁠। तत् तार॑काणां तारक॒त्वम्⁠। यो वा इ॒ह यज॑ते⁠। अ॒मुꣳ सलो॒कं न॑ख्‍षते⁠। तन्नख्‍ष॑त्राणां नख्‍षत्र॒त्वम्⁠ ॥ [१०] (१०) दे॒व॒गृ॒हा वै नख्‍ष॑त्राणि⁠। य ए॒वव्ँवेद॑⁠। गृ॒ह्ये॑व भ॑वति⁠॥ यानि॒ वा इ॒मानि॑ पृथि॒व्याश्चि॒त्राणि॑⁠। तानि॒ नख्‍ष॑त्राणि⁠। तस्मा॑दश्ली॒लना॑मꣴश्चि॒त्रे⁠। नाव॑स्ये॒न्न य॑जेत⁠। यथा॑ पापा॒हे कु॑रु॒ते⁠। ता॒दृगे॒व तत्⁠॥ दे॒व॒न॒ख्‍ष॒त्राणि॒ वा अ॒न्यानि॑⁠ ॥ [११] (१०) य॒म॒न॒ख्‍ष॒त्राण्य॒न्यानि॑⁠। कृत्ति॑काः प्रथ॒मम्⁠। विशा॑खे उत्त॒मम्⁠। तानि॑ देवनख्‍ष॒त्राणि॑⁠। अ॒नू॒रा॒धाः प्र॑थ॒मम्⁠। अ॒प॒भर॑णीरुत्त॒मम्⁠। तानि॑ यमनख्‍ष॒त्राणि॑⁠। यानि॑ देवनख्‍ष॒त्राणि॑⁠। तानि॒ दख्‍षि॑णेन॒ परि॑यन्ति⁠। यानि॑ यमनख्‍ष॒त्राणि॑⁠ ॥ [१२] (१०) तान्युत्त॑रेण⁠॥ अन्वे॑षामरा॒थ्स्मेति॑⁠। तद॑नूरा॒धाः⁠। ज्ये॒ष्ठमे॑षामवधि॒ष्मेति॑⁠। तज्ज्ये᳚ष्ठ॒घ्नी⁠। मूल॑मेषामवृख्‍षा॒मेति॑⁠। तन्मू॑ल॒वर्‌ह॑णी⁠। यन्नास॑हन्त⁠। तद॑षा॒ढाः⁠। यदश्लो॑णत्⁠ ॥ [१३] (१०) तच्छ्रो॒णा⁠। यदशृ॑णोत्⁠। तच्छ्रवि॑ष्ठाः⁠। यच्छ॒तमभि॑षज्यन्न्⁠। तच्छ॒तभि॑षक्⁠। प्रो॒ष्ठ॒प॒देषूद॑यच्छन्त⁠। रे॒वत्या॑मरवन्त⁠। अ॒श्व॒युजो॑रयुञ्जत⁠। अ॒प॒भर॑णी॒ष्व पा॑वहन्न्⁠। तानि॒ वा ए॒तानि॑ यमनख्‍ष॒त्राणि॑⁠॥ यान्ये॒व दे॑वनख्‍ष॒त्राणि॑⁠। तेषु॑ कुर्वीत यत्का॒री स्यात्⁠। पु॒ण्या॒ह ए॒व कु॑रुते⁠ ॥ [१४] (१३) (च॒का॒ रै॒वव्ँवेदो॒भयो॑ रेनल्ँलो॒कयो᳚र्विदु रजयन् रे॒वती॒मुपा॑तिष्ठन्त नख्‍षत्र॒त्व म॒न्यानि॒ यानि॑ यमनख्‍ष॒त्रा ण्यश्लो॑णद् यमनख्‍ष॒त्राणि॒ त्रीणि॑ च) ॥२॥
कर्मानुष्ठानार्हः दिवसभागरूपः हेयोपादेयकाल विभागः
दे॒वस्य॑ सवि॒तुः प्रा॒तः प्र॑स॒वः प्रा॒णः⁠। वरु॑णस्य सा॒यमा॑स॒वो॑ऽपा॒नः⁠॥ यत् प्र॑ती॒चीनं॑ प्रात॒स्तना᳚त्⁠। प्रा॒चीन॑ꣳ संग॒वात्⁠। ततो॑ दे॒वा अ॑ग्निष्टो॒मं निर॑मिमत⁠। तत्तदात्त॑वीर्यं निर्मा॒र्गः⁠॥ मि॒त्रस्य॑ संग॒वः⁠। तत्पुण्यं॑ तेज॒स्व्यहः॑⁠। तस्मा॒त्तर्‌हि॑ प॒शवः॑ स॒माय॑न्ति⁠॥ यत् प्र॑ती॒चीन॑ꣳ संग॒वात्⁠ ॥ [१५] (१०) प्रा॒चीनं॑ म॒द्ध्यन्दि॑नात्⁠। ततो॑ दे॒वा उ॒क्थ्यं॑ निर॑मिमत⁠। तत्तदात्त॑वीर्यं निर्मा॒र्गः⁠॥ बृह॒स्पते᳚र् म॒द्ध्यन्दि॑नः⁠। तत्पुण्यं॑ तेज॒स्व्यहः॑⁠। तस्मा॒त्तर्‌हि॒ तेख्‍ष्णि॑ष्ठं तपति⁠॥ यत्प्र॑ती॒चीनं॑ म॒द्ध्यन्दि॑नात्⁠। प्रा॒चीन॑मपरा॒ह्णात्⁠। ततो॑ दे॒वाः षो॑ड॒शिनं॒ निर॑मिमत⁠। तत्तदात्त॑वीर्यं निर्मा॒र्गः⁠ ॥ [१६] (१०) भग॑स्यापरा॒ह्णः⁠। तत्पुण्यं॑ तेज॒स्व्यहः॑⁠। तस्मा॑दपरा॒ह्णे कु॑मा॒र्यो॑ भग॑मि॒च्छमा॑नाश्चरन्ति⁠॥ यत्प्र॑ती॒चीन॑मपरा॒ह्णात्⁠। प्रा॒चीन॑ꣳ सा॒यात्⁠। ततो॑ दे॒वा अ॑तिरा॒त्रं निर॑मिमत⁠। तत्तदात्त॑वीर्यं निर्मा॒र्गः⁠॥ वरु॑णस्य सा॒यम्⁠। तत्पुण्यं॑ तेज॒स्व्यहः॑⁠। तस्मा॒त्तर्‌हि॒ नानृ॑तव्ँवदेत्⁠ ॥ [१७] (१०) ब्रा॒ह्म॒णो वा अ॑ष्टावि॒ꣳ॒शो नख्‍ष॑त्राणाम्⁠। स॒मा॒नस्याह्नः॒ पञ्च॒ पुण्या॑नि॒ नख्‍ष॑त्राणि⁠। च॒त्वार्य॑श्ली॒लानि॑⁠। तानि॒ नव॑⁠। यच्च॑ प॒रस्ता॒न्नख्‍ष॑त्राणा॒य्ँयच्चा॒वस्ता᳚त्⁠। तान्येका॑दश⁠। ब्रा॒ह्म॒णो द्वा॑द॒शः⁠। य ए॒वव्ँवि॒द्वान्थ् स॑व्ँवथ्स॒रव्ँव्र॒तं चर॑ति⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रेणै॒वास्य॑ व्र॒तं गु॒प्तं भ॑वति⁠॥ स॒मा॒नस्याह्नः॒ पञ्च॒ पुण्या॑नि॒ नख्‍ष॑त्राणि⁠। च॒त्वार्य॑श्ली॒लानि॑⁠। तानि॒ नव॑⁠। आ॒ग्ने॒यी रात्रिः॑⁠। ऐ॒न्द्रमहः॑⁠। तान्येका॑दश⁠। आ॒दि॒त्यो द्वा॑द॒शः⁠। य ए॒वव्ँवि॒द्वान्थ् स॑व्ँवथ्स॒रव्ँव्र॒तं चर॑ति⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रेणै॒वास्य॑ व्र॒तं गु॒प्तं भ॑वति⁠ ॥ [१८] (१८) (सं॒ग॒वाथ् षो॑ड॒शिनं॒ निर॑मिमत॒ तत्तदात्त॑वीर्यं निर्मा॒गो व॑देद् भवति समा॒नस्याह्नः॒ पञ्च॒ पुण्या॑नि॒ नख्‍ष॑त्राण्य॒ष्टौ च॑) ॥३॥
सोमशेषभूता पात्रस्तुतिः.(आध्वरब्राह्मणशेषः)
ब्र॒ह्म॒वा॒दिनो॑ वदन्ति⁠। कति॒ पात्रा॑णि य॒ज्ञव्ँव॑ह॒न्तीति॑⁠। त्रयो॑द॒शेति॑ ब्रूयात्⁠। स यद्ब्रू॒यात्⁠। कस्तानि॒ निर॑मिमी॒तेति॑⁠। प्र॒जाप॑ति॒रिति॑ ब्रूयात्⁠। स यद्ब्रू॒यात्⁠। कुत॒स्तानि॒ निर॑मिमी॒तेति॑⁠। आ॒त्मन॒ इति॑⁠। प्रा॒णा॒पा॒नाभ्या॑मे॒वोपा॑ꣴश्वन्तर्या॒मौ निर॑मिमीत⁠ ॥ [१९] (१०) व्या॒नादु॑पाꣳशु॒ सव॑नम्⁠। वा॒च ऐ᳚न्द्रवाय॒वम्⁠। द॒ख्‍ष॒क्र॒तुभ्यां᳚ मैत्रावरु॒णम्⁠। श्रोत्रा॑दाश्वि॒नम्⁠। चख्‍षु॑षः शु॒क्रा म॒न्थिनौ᳚⁠। आ॒त्मन॑ आग्रय॒णम्⁠। अङ्गे᳚भ्य उ॒क्थ्य᳚म्⁠। आयु॑षो ध्रु॒वम्⁠। प्र॒ति॒ष्ठाया॑ ऋतुपा॒त्रे⁠॥ य॒ज्ञव्ँवाव तं प्र॒जाप॑ति॒र् निर॑मिमीत⁠। स निर्मि॑तो॒ नाद्ध्रि॑यत॒ सम॑व्लीयत⁠। स ए॒तान् प्र॒जाप॑तिरपिवा॒पान॑पश्यत्⁠। तान्निर॑वपत्⁠। तैर्वै स य॒ज्ञमप्य॑वपत्⁠। यद॑पिवा॒पा भव॑न्ति⁠। य॒ज्ञस्य॒ धृत्या॒ अस॑व्ँव्लयाय⁠ ॥ [२०] (१६) (उ॒पा॒ꣴ॒श्व॒न्त॒र्या॒मौ निर॑मिमीता मिमीत॒ षट् च॑) ॥४॥
चातुर्मास्यशेषा वपनमन्त्राः, (राजसूयब्राह्मणम्)
ऋ॒तमे॒व प॑रमे॒ष्ठि⁠। ऋ॒तं नात्ये॑ति॒ किं च॒न⁠। ऋ॒ते स॑मु॒द्र आहि॑तः⁠। ऋ॒ते भूमि॑रि॒यꣴ श्रि॒ता⁠। अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा᳚⁠। तप॒ आक्रा᳚न्तमु॒ष्णिहा᳚⁠। शिर॒स्तप॒स्याहि॑तम्⁠। वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ तेज॑सा⁠। ऋ॒तेना᳚स्य॒ निव॑र्तये⁠। स॒त्येन॒ परि॑वर्तये⁠ ॥ [२१] (१०) तप॑सा॒ऽस्यानु॑वर्तये⁠। शि॒वेना॒स्योप॑वर्तये⁠। श॒ग्मेना᳚स्या॒भिव॑र्तये⁠। तदृ॒तं तथ् स॒त्यम्⁠। तद्व्र॒तं तच्छ॑केयम्⁠। तेन॑ शकेयं॒ तेन॑ राद्ध्यासम्⁠॥ यद्घ॒र्मः प॒र्यव॑र्तयत्⁠। अन्ता᳚न् पृथि॒व्या दि॒वः⁠। अ॒ग्निरीशा॑न॒ ओज॑सा⁠। वरु॑णो धी॒तिभिः॑ स॒ह⁠ ॥ [२२] (१०) इन्द्रो॑ म॒रुद्भिः॒ सखि॑भिः स॒ह⁠॥ अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा᳚⁠। तप॒ आक्रा᳚न्तमु॒ष्णिहा᳚⁠। शिर॒स्तप॒स्याहि॑तम्⁠। वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ तेज॑सा⁠। ऋ॒तेना᳚स्य॒ निव॑र्तये⁠। स॒त्येन॒ परि॑वर्तये⁠। तप॑सा॒ऽस्यानु॑वर्तये⁠। शि॒वेना॒स्योप॑वर्तये⁠। श॒ग्मेना᳚स्या॒भिव॑र्तये⁠ ॥ [२३] (१०) तदृ॒तं तथ् स॒त्यम्⁠। तद्व्र॒तं तच्छ॑केयम्⁠। तेन॑ शकेयं॒ तेन॑ राद्ध्यासम्⁠॥ यो अ॒स्याः पृ॑थि॒व्यास्त्व॒चि⁠। नि॒व॒र्तय॒त्योष॑धीः⁠। अ॒ग्निरीशा॑न॒ ओज॑सा⁠। वरु॑णो धी॒तिभिः॑ स॒ह⁠। इन्द्रो॑ म॒रुद्भिः॒ सखि॑भिः स॒ह⁠॥ अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा᳚⁠। तप॒ आक्रा᳚न्तमु॒ष्णिहा᳚⁠ ॥ [२४] (१०) शिर॒स्तप॒स्याहि॑तम्⁠। वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ तेज॑सा⁠। ऋ॒तेना᳚स्य॒ निव॑र्तये⁠। स॒त्येन॒ परि॑वर्तये⁠। तप॑सा॒ऽस्यानु॑वर्तये⁠। शि॒वेना॒स्योप॑वर्तये⁠। श॒ग्मेना᳚स्या॒भिव॑र्तये⁠। तदृ॒तं तथ् स॒त्यम्⁠। तद्व॒तं तच्छ॑केयम्⁠। तेन॑ शकेयं॒ तेन॑ राद्ध्यासम्⁠ ॥ [२५] (१०) एकं॒ मास॒मुद॑सृजत्⁠। प॒र॒मे॒ष्ठी प्र॒जाभ्यः॑⁠। तेना᳚भ्यो॒ मह॒ आव॑हत्⁠। अ॒मृतं॒ मर्त्या᳚भ्यः⁠। प्र॒जामनु॒ प्रजा॑यसे⁠। तदु॑ ते मर्त्या॒मृत᳚म्⁠। येन॒ मासा॑ अर्द्धमा॒साः⁠। ऋ॒तवः॑ परिवथ्स॒राः⁠। येन॒ ते ते᳚ प्रजापते⁠। ई॒जा॒नस्य॒ न्यव॑र्तयन्न्⁠ ॥ [२६] (१०) तेना॒हम॒स्य ब्रह्म॑णा⁠। निव॑र्तयामि जी॒वसे᳚⁠॥ अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा᳚⁠। तप॒ आक्रा᳚न्तमु॒ष्णिहा᳚⁠। शिर॒स्तप॒स्याहि॑तम्⁠। वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ तेज॑सा⁠। ऋ॒तेना᳚स्य॒ निव॑र्तये⁠। स॒त्येन॒ परि॑वर्तये⁠। तप॑सा॒ऽस्यानु॑वर्तये⁠। शि॒वेना॒स्योप॑वर्तये⁠। श॒ग्मेना᳚स्या॒भिव॑र्तये⁠। तदृ॒तं तथ्स॒त्यम्⁠। तद्व्र॒तं तच्छ॑केयम्⁠। तेन॑ शकेयं॒ तेन॑ राद्ध्यासम्⁠ ॥ [२७] (१४) (परि॑वर्तये स॒हा भिव॑र्तय उ॒ष्णिहा॑ राद्ध्यासं॒ न्यव॑र्तय॒न् नुप॑वर्तये च॒त्वारि॑ च) ॥५॥
चातुर्मास्यशेषा वपनविधि: (राजसूयब्राह्मणम्)
दे॒वा वै यद्य॒ज्ञेऽकु॑र्वत⁠। तदसु॑रा अकुर्वत⁠। तेऽसु॑रा ऊ॒र्द्ध्वं पृ॒ष्ठेभ्यो॒ नाप॑श्यन्न्⁠। ते केशा॒नग्रे॑ऽवपन्त⁠। अथ॒ श्मश्रू॑णि⁠। अथो॑पप॒ख्‍षौ⁠। तत॒स्तेऽवा᳚ञ्च आयन्न्⁠। परा॑ऽभवन्न्⁠। यस्यै॒वव्ँवप॑न्ति⁠। अवा॑ङेति⁠ ॥ [२८] (१०) अथो॒ परै॒व भ॑वति⁠। अथ॑ दे॒वा ऊ॒र्द्ध्वं पृ॒ष्ठेभ्यो॑ऽपश्यन्न्⁠। त उ॑पप॒ख्‍षावग्रे॑ऽवपन्त⁠। अथ॒ श्मश्रू॑णि⁠। अथ॒ केशा॑न्⁠। तत॒स्ते॑ऽभवन्न्⁠। सु॒व॒र्गल्ँलो॒कमा॑यन्न्⁠। यस्यै॒वव्ँवप॑न्ति⁠। भव॑त्या॒त्मना᳚⁠। अथो॑ सुव॒र्गल्ँलो॒कमे॑ति⁠ ॥ [२९] (१०) अथै॒तन्मनु॑र्व॒प्त्रे मि॑थु॒नम॑पश्यत्⁠। स श्मश्रू॒ण्यग्रे॑ऽवपत⁠। अथो॑पप॒ख्‍षौ⁠। अथ॒ केशा॑न्⁠। ततो॒ वै स प्राजा॑यत प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑⁠। यस्यै॒वव्ँवप॑न्ति⁠। प्र प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्मिथु॒नैर् जा॑यते⁠॥ दे॒वा॒सु॒राः सय्ँय॑त्ता आसन्न्⁠। ते स॑व्ँवथ्स॒रे व्याय॑च्छन्त⁠। तान् दे॒वाश्चा॑तुर्मा॒स्यैरे॒वाभि प्रायु॑ञ्जत⁠ ॥ [३०] (१०) वै॒श्व॒दे॒वेन॑ च॒तुरो॑ मा॒सो॑ऽवृञ्ज॒तेन्द्र॑राजानः⁠। ताञ्छी॒र्॒‌षन्नि चाव॑र्तयन्त॒ परि॑ च⁠। व॒रु॒ण॒ प्र॒घा॒सैश्च॒तुरो॑ मा॒सो॑ऽवृञ्जत॒ वरु॑णराजानः⁠। ताञ्छी॒र्॒‌षन्नि चाव॑र्तयन्त॒ परि॑ च⁠। सा॒क॒मे॒धैश्च॒तुरो॑ मा॒सो॑ऽवृञ्जत॒ सोम॑राजानः⁠। ताञ्छी॒र॒षन्नि चाव॑र्तयन्त॒ परि॑ च⁠। या स॑व्ँवथ्स॒र उ॑पजी॒वाऽऽसी᳚त्⁠। तामे॑षामवृञ्जत⁠। ततो॑ दे॒वा अभ॑वन्न्⁠। पराऽसु॑राः⁠ ॥ [३१] (१०) य ए॒वव्ँवि॒द्वाꣴश्चा॑तुर्मा॒स्यैर्यज॑ते⁠। भ्रातृ॑व्यस्यै॒व मा॒सो वृ॒क्त्वा⁠। शी॒र्॒‌षन्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च⁠। यैषा स॑व्ँवथ्स॒र उ॑पजी॒वा⁠। वृ॒ङ्क्ते तां भ्रातृ॑व्यस्य⁠। ख्‍षु॒धाऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यः॒ परा॑ भवति⁠॥ लो॒हि॒ता॒य॒सेन॒ निव॑र्तयते⁠। यद्वा इ॒माम॒ग्निर्‌ऋ॒तावाग॑ते निव॒र्तय॑ति⁠। ए॒तदे॒वैना॑ꣳ रू॒पं कृ॒त्वा निव॑र्तयति⁠। सा ततः॒ श्वः श्वो॒ भूय॑सी॒ भव॑न्त्येति⁠ ॥ [३२] (१०) प्रजा॑यते⁠। य ए॒वव्ँवि॒द्वाल्लोँ॑हिताय॒सेन॑ निव॒र्तय॑ते⁠। ए॒तदे॒व रू॒पं कृ॒त्वा निव॑र्तयते⁠। स ततः॒ श्वः श्वो॒ भूया॒न्भव॑न्नेति⁠। प्रैव जा॑यते⁠॥ त्रे॒ण्या श॑ल॒ल्या निव॑र्तयेत⁠। त्रीणि॑ त्रीणि॒ वै दे॒वाना॑मृ॒द्धानि॑⁠। त्रीणि॒ छन्दा॑ꣳसि⁠। त्रीणि॒ सव॑नानि⁠। त्रय॑ इ॒मे लो॒काः⁠ ॥ [३३] (१०) ऋ॒द्ध्यामे॒व तद्वी॒र्य॑ ए॒षु लो॒केषु॒ प्रति॑ तिष्ठति⁠॥ यच्चा॑तुर्मास्यया॒ज्या᳚त्मनो॒ नाव॒द्येत्⁠। दे॒वेभ्य॒ आवृ॑श्च्येत⁠। च॒तृ॒षु च॑तृषु॒ मासे॑षु॒ निव॑र्तयेत⁠। प॒रोख्‍ष॑मे॒व तद्दे॒वेभ्य॑ आ॒त्मनोऽव॑द्य॒त्यना᳚ व्रस्काय⁠॥ दे॒वाना॒व्ँवा ए॒ष आनी॑तः⁠। यश्चा॑तुर्मास्यया॒जी⁠। य ए॒वव्ँवि॒द्वान्नि च॑ व॒र्तय॑ते॒ परि॑ च⁠। दे॒वता॑ ए॒वाप्ये॑ति⁠। नास्य॑ रु॒द्रः प्र॒जां प॒शून॒भिम॑न्यते⁠ ॥ [३४] (१०) (ए॒त्ये॒ त्य॒ यु॒ञ्ज॒ता सु॑रा एति लो॒का म॑न्यते) ॥६॥
अग्निचयनशेषा इष्टकोपधानमन्त्राः, तत्र संतत्याख्येष्टकामन्त्राः
आयु॑षः प्रा॒णꣳ सन्त॑नु⁠। प्रा॒णाद॑पा॒नꣳ सन्त॑नु⁠। अ॒पा॒नाद् व्या॒नꣳ सन्त॑नु⁠। व्या॒नाच्चख्‍षुः॒ सन्त॑नु⁠। चख्‍षु॑षः॒ श्रोत्र॒ꣳ॒ सन्त॑नु⁠। श्रोत्रा॒न् मनः॒ सन्त॑नु⁠। मन॑सो॒ वाच॒ꣳ॒ सन्त॑नु⁠। वा॒च आ॒त्मान॒ꣳ॒ सन्त॑नु⁠। आ॒त्मनः॑ पृथि॒वीꣳ सन्त॑नु⁠। पृ॒थि॒व्या अ॒न्तरि॑ख्‍ष॒ꣳ॒ सन्त॑नु⁠। अ॒न्तरि॑ख्‍षा॒द्दिव॒ꣳ॒ सन्त॑नु⁠। दिवः॒ सुवः॒ सन्त॑नु⁠ ॥ [३५] (१२) (अ॒न्तरि॑ख्‍ष॒ꣳ॒ सन्त॑नु॒ द्वे च॑) ॥७॥
अग्निचयनशेषा थर्वशिरोऽभिधानानामिष्टकानां मन्त्राः
इन्द्रो॑ दधी॒चो अ॒स्थभिः॑⁠। वृ॒त्राण्य प्र॑तिष्कुतः⁠। ज॒घान॑ नव॒ तीर्नव॑⁠॥ इ॒च्छन्नश्व॑स्य॒ यच्छिरः॑⁠। पर्व॑ते॒ष्वप॑ श्रितम्⁠। तद्वि॑दच्छर्य॒णाव॑ति⁠॥ अत्रा ह॒ गोरम॑न्वत⁠। नाम॒ त्वष्टु॑रपी॒च्य᳚म्⁠। इ॒त्था च॒न्द्रम॑सो गृ॒हे⁠॥ इन्द्र॒मिद्गा॒थिनो॑ बृ॒हत्⁠ ॥ [३६] (१०) इन्द्र॑म॒र्केभि॑र॒र्किणः॑⁠। इन्द्र॒व्ँवाणी॑रनूषत⁠॥ इन्द्र॒ इद्धर्योः॒ सचा᳚⁠। संमि॑श्ल॒ आव॑चो॒ युजा᳚⁠। इन्द्रो॑ व॒ज्री हि॑र॒ण्ययः॑⁠॥ इन्द्रो॑ दी॒र्घाय॒ चख्‍ष॑से⁠। आ सूर्य॑ꣳ रोहयद्दि॒वि⁠। वि गोभि॒रद्रि॑मैरयत्⁠॥ इन्द्र॒ वाजे॑षु नो अव⁠। स॒हस्र॑ प्रधनेषु च⁠ ॥ [३७] (१०) उ॒ग्र उ॒ग्राभि॑रू॒तिभिः॑⁠॥ तमिन्द्र॑व्ँवाजयामसि⁠। म॒हे वृ॒त्राय॒ हन्त॑वे⁠। स वृषा॑ वृष॒भो भु॑वत्⁠॥ इन्द्रः॒ सदाम॑ने कृ॒तः⁠। ओजि॑ष्ठः॒ स बले॑ हि॒तः⁠। द्यु॒म्नी श्लो॒की स सौ॒म्यः॑⁠॥ गि॒रा वज्रो॒ न संभृ॑तः⁠। सब॑लो॒ अन॑पच्युतः⁠। व॒व॒ख्‍षुरु॒ग्रो अस्तृ॑तः⁠ ॥ [३८] (१०) (बृ॒ह च्चा स्तृ॑तः) ॥८॥
सोमशेषभूता इष्टयः. (आध्वरब्राह्मणम्)
दे॒वा॒सु॒राः सय्ँय॑त्ता आसन्न्⁠। स प्र॒जाप॑ति॒रिन्द्रं॑ ज्ये॒ष्ठं पु॒त्रमप॒ न्य॑धत्त⁠। नेदे॑न॒मसु॑रा॒ बली॑याꣳ सोऽहन॒न्निति॑⁠। प्र॒ह्रादो॑ ह॒ वै का॑याध॒वः⁠। वि॒रोच॑न॒ꣴ॒ स्वं पु॒त्रमप॒ न्य॑धत्त⁠। नेदे॑नं दे॒वा अ॑हन॒न्निति॑⁠। ते दे॒वाः प्र॒जाप॑तिमुपस॒मेत्यो॑चुः⁠। नारा॒जक॑स्य यु॒द्धम॑स्ति⁠। इन्द्र॒मन्वि॑च्छा॒मेति॑⁠। तय्ँय॑ज्ञक्र॒तुभि॒रन्वै᳚च्छन्न्⁠ ॥ [३९] (१०) तय्ँय॑ज्ञक्र॒तुभि॒र्नान्व॑विन्दन्न्⁠। तमिष्टि॑भि॒रन्वै᳚च्छन्न्⁠। तमिष्टि॑भि॒रन्व॑विन्दन्न्⁠। तदिष्टी॑नामिष्टि॒त्वम्⁠। एष्ट॑यो ह॒ वै नाम॑⁠। ता इष्ट॑य॒ इत्याच॑ख्‍षते प॒रोख्‍षे॑ण⁠। प॒रोख्‍ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः⁠॥ तस्मा॑ ए॒तमा᳚ग्नावैष्ण॒वमेका॑दशकपालं दीख्‍ष॒णीयं॒ निर॑वपन्न्⁠। तद॑प॒द्रुत्या॑तन्वत⁠। तान्प॑त्नी सय्ँया॒जान्त॒ उपा॑नयन्न्⁠ ॥ [४०] (१०) ते तदं॑ तमे॒व कृ॒त्वोद॑द्रवन्न्⁠॥ ते प्रा॑य॒णीय॑म॒भि स॒मारो॑हन्न्⁠। तद॑प॒द्रुत्या॑तन्वत⁠। ताञ्छ॒य्ँय्व॑न्त॒ उपा॑नयन्न्⁠। ते तद॑तंमे॒व कृ॒त्वोद॑द्रवन्न्⁠॥ त आ॑ति॒थ्यम॒भि स॒मारो॑हन्न्⁠। तद॑प॒द्रुत्या॑तन्वत⁠। तानिडा᳚न्त॒ उपा॑नयन्न्⁠। ते तद॑तंमे॒व कृ॒त्वोद॑द्रवन्न्⁠। तस्मा॑ दे॒ता ए॒तद॑न्ता॒ इष्ट॑यः॒ संति॑ष्ठन्ते⁠ ॥ [४१] (१०) ए॒वꣳ हि दे॒वा अकु॑र्वत⁠। इति॑ दे॒वा अ॑कुर्वत⁠। इत्यु॒ वै म॑नु॒ष्याः᳚ कुर्वते⁠॥ ते दे॒वा ऊ॑चुः⁠। यद्वा इ॒दमु॒च्चैर्य॒ज्ञेन॒ चरा॑म⁠। तन्नोऽसु॑राः पा॒प्माऽनु॑विन्दन्ति⁠। उ॒पा॒ꣳ॒शू॑प॒सदा॑ चराम⁠। तथा॒ नोऽसु॑राः पा॒प्मा नानु॑वेथ्स्य॒न्तीति॑⁠। त उ॑पा॒ꣳ॒शू॑प॒सद॑मतन्वत⁠। ति॒स्र ए॒व सा॑मिधे॒नीर॒नूच्य॑⁠ ॥ [४२] (१०) स्रु॒वेणा॑घा॒रमा॒घार्य॑⁠। ति॒स्रः परा॑ची॒राहु॑तीर्‌हु॒त्वा⁠। स्रु॒वेणो॑प॒सदं॑ जुह॒वाञ्च॑क्रुः⁠। उ॒ग्रव्ँवचो॒ अपा॑वधीं त्वे॒षव्ँवचो॒ अपा॑वधी॒ꣴ॒ स्वाहेति॑⁠। अ॒श॒न॒या॒पि॒पा॒से ह॒ वा उ॒ग्रव्ँवचः॑⁠। एन॑श्च॒ वैर॑हत्यं च त्वे॒षव्ँवचः॑⁠। ए॒तꣳ ह॒ वाव तच्च॑तुर्द्धाविहि॒तं पा॒प्मानं॑ दे॒वा अप॑जघ्निरे⁠॥ तथो॑ ए॒वैतदे॑व॒व्ँविद्यज॑मानः⁠। ति॒स्र ए॒व सा॑मिधे॒नीर॒नूच्य॑⁠। स्रु॒वेणा॑घा॒रमा॒घार्य॑⁠ ॥ [४३] (१०) ति॒स्रः परा॑ची॒राहु॑तीर्‌हु॒त्वा⁠। स्रु॒वेणो॑प॒सदं॑ जुहोति⁠। उ॒ग्रव्ँवचो॒ अपा॑वधीं त्वे॒षव्ँवचो॒ अपा॑वधी॒ꣴ॒ स्वाहेति॑⁠। अ॒श॒न॒या॒पि॒पा॒से ह॒ वा उ॒ग्रव्ँवचः॑⁠। एन॑श्च॒ वैर॑हत्यं च त्वे॒षव्ँवचः॑⁠। ए॒तमे॒व तच्च॑तुर्द्धाविहि॒तं पा॒प्मान॒य्ँयज॑मा॒नोऽप॑हते⁠॥ ते॑ऽभि॒नीयै॒वाहः॑ प॒शुमाऽल॑भन्त⁠। अह्न॑ ए॒व तद्दे॒वा अव॑र्तिं पा॒प्मानं॑ मृ॒त्युमप॑जघ्निरे⁠। तेना॑भि॒नीये॑व॒ रात्रेः॒ प्राच॑रन्न्⁠। रात्रि॑या ए॒व तद्दे॒वा अव॑र्तिं पा॒प्मानं॑ मृ॒त्युमप॑जघ्निरे⁠ ॥ [४४] (१०) तस्मा॑दभि॒नीयै॒वाहः॑ प॒शुमाल॑भेत⁠। अह्न॑ ए॒व तद्यज॑मा॒नोऽव॑र्तिं पा॒प्मानं॒ भ्रातृ॑व्या॒नप॑नुदते⁠। तेना॑भि॒नीये॑व॒ रात्रेः॒ प्रच॑रेत्⁠। रात्रि॑या ए॒व तद्यज॑मा॒नोऽव॑र्तिं पा॒प्मानं॒ भ्रातृ॑व्या॒नप॑नुदते⁠॥ स ए॒ष उ॑पवस॒थीयेऽह॑न्द्विदेव॒त्यः॑ प॒शुराल॑भ्यते⁠। द्व॒यव्ँवा अ॒स्मिल्ँलो॒के यज॑मानः⁠। अस्थि॑ च मा॒ꣳ॒सं च॑⁠। अस्थि॑ चै॒व तेन॑ मा॒ꣳ॒सं च॒ यज॑मानः॒ सꣴ स्कु॑रुते⁠॥ ता वा ए॒ताः पञ्च॑ दे॒वताः᳚⁠। अ॒ग्नीषोमा॑व॒ग्निर्मि॒त्रावरु॑णौ⁠ ॥ [४५] (१०) प॒ञ्च॒प॒ञ्ची वै यज॑मानः⁠। त्वङ्मा॒ꣳ॒ सꣴ स्नावास्थि॑ म॒ज्जा⁠। ए॒तमे॒व तत्प॑ञ्चधा विहि॒तमा॒त्मान॑व्ँवरुणपा॒शान्मु॑ञ्चति⁠। भे॒ष॒जता॑यै निर्वरुण॒त्वाय॑⁠॥ तꣳ स॒प्तभिः॒ छन्दो॑भिः प्रा॒तर॑ह्वयन्न्⁠। तस्मा᳚थ्स॒प्त च॑तुरुत्त॒राणि॒ छन्दा॑ꣳसि प्रातरनुवा॒केऽनू᳚च्यन्ते⁠॥ तमे॒तयो॑पस॒मेत्योपा॑सीदन्न्⁠। उपा᳚स्मै गायता नर॒ इति॑⁠। तस्मा॑ दे॒तया॑ बहिष्पवमा॒न उ॑प॒सद्यः॑⁠ ॥ [४६] (९) (दे॒वा यज॑मानो दे॒वा दे॒वा यज॑मानो॒ यज॑मानोऽलभन्त॒ प्राच॑रल्लँभेत॒ प्रच॑रे॒दाल॑भ॒न्ताल॑भेत मृ॒त्युमप॑जघ्निरे॒ भ्रातृ॑व्यान्) ॥९॥
त्रिवृदादिस्तोमरूपाणि सोमङ्गानि. (आध्वरब्राह्मणम्)
स स॑मु॒द्र उ॑त्तर॒तः प्राज्व॑लद्भूम्य॒न्तेन॑⁠। ए॒ष वाव स स॑मु॒द्रः⁠। यच्चात्वा॑लः⁠। ए॒ष उ॑ वे॒व स भू᳚म्य॒न्तः⁠। यद्वे᳚द्य॒न्तः⁠। तदे॒तत्त्रि॑श॒लं त्रि॑पूरु॒षम्⁠। तस्मा॒त्तं त्रि॑वित॒स्तं ख॑नन्ति⁠॥ स सु॑वर्णरज॒ताभ्यां᳚ कु॒शीभ्यां॒ परि॑गृहीत आसीत्⁠। तय्ँयद॒स्या अद्ध्य॒जन॑यन्न्⁠। तस्मा॑दादि॒त्यः⁠ ॥ [४७] (१०) अथ॒ यथ् सु॑वर्णरज॒ताभ्यां᳚ कु॒शीभ्यां॒ परि॑गृहीत॒ आसी᳚त्⁠। साऽस्य॑ कौशि॒कता᳚⁠॥ तं त्रि॒वृता॒ऽभि प्रास्तु॑वत⁠। तं त्रि॒वृताऽऽद॑दत⁠। तं त्रि॒वृताऽऽह॑रन्न्⁠। याव॑ती त्रि॒वृतो॒ मात्रा᳚⁠॥ तं प॑ञ्चद॒शेना॒भि प्रास्तु॑वत⁠। तं प॑ञ्चद॒शेनाद॑दत⁠। तं प॑ञ्चद॒शेनाह॑रन्न्⁠। याव॑ती पञ्चद॒शस्य॒ मात्रा᳚⁠ ॥ [४८] (१०) तꣳ स॑प्तद॒शेना॒भि प्रास्तु॑वत⁠। तꣳ स॑प्तद॒शेनाद॑दत⁠। तꣳ स॑प्तद॒शेनाह॑रन्न्⁠। याव॑ती सप्तद॒शस्य॒ मात्रा᳚⁠। तस्य॑ सप्तद॒शेन॑ ह्रि॒यमा॑णस्य॒ तेजो॒ हरो॑ऽपतत्⁠। तमे॑कवि॒ꣳ॒ शेना॒भि प्रास्तु॑वत⁠। तमे॑कवि॒ꣳ॒शेनाद॑दत⁠। तमे॑कवि॒ꣳ॒शेनाह॑रन्न्⁠। याव॑त्येकवि॒ꣳ॒शस्य॒ मात्रा᳚⁠॥ ते यत्त्रि॒वृता᳚ स्तु॒वते᳚⁠ ॥ [४९] (१०) त्रि॒वृतै॒व तद्यज॑मान॒माद॑दते⁠। तं त्रि॒वृतै॒व ह॑रन्ति⁠। याव॑ती त्रि॒वृतो॒ मात्रा᳚⁠। अ॒ग्निर्वै त्रि॒वृत्⁠। याव॒द्वा अ॒ग्नेर्दह॑तो धू॒म उ॒देत्यानु॒व्येति॑⁠। ताव॑ती त्रि॒वृतो॒ मात्रा᳚⁠। अ॒ग्नेरे॒वैनं॒ तत्⁠। मात्रा॒ꣳ॒ सायु॑ज्यꣳ सलो॒कतां᳚ गमयन्ति⁠॥ अथ॒ यत्प॑ञ्चद॒शेन॑ स्तु॒वते᳚⁠। प॒ञ्च॒द॒शेनै॒व तद्यज॑मान॒माद॑दते⁠ ॥ [५०] (१०) तं प॑ञ्चद॒शेनै॒व ह॑रन्ति⁠। याव॑ती पञ्चद॒शस्य॒ मात्रा᳚⁠। च॒न्द्रमा॒ वै प॑ञ्चद॒शः⁠। ए॒ष हि प॑ञ्चद॒श्याम॑पख्‍षी॒यते᳚⁠। प॒ञ्च॒दश्यामा॑पू॒र्यते᳚⁠। च॒न्द्रम॑स ए॒वैनं॒ तत्⁠। मात्रा॒ꣳ॒ सायु॑ज्यꣳ सलो॒कतां᳚ गमयन्ति⁠। अथ॒ यथ्स॑प्तद॒शेन॑ स्तु॒वते᳚⁠। स॒प्त॒द॒शेनै॒व तद्यज॑मान॒माद॑दते⁠। तꣳ स॑प्तद॒शेनै॒व ह॑रन्ति⁠ ॥ [५१] (१०) याव॑ती सप्तद॒शस्य॒ मात्रा᳚⁠। प्र॒जाप॑ति॒र्वै स॑प्तद॒शः⁠। प्र॒जाप॑तेरे॒वैनं॒ तत्⁠। मात्रा॒ꣳ॒ सायु॑ज्यꣳ सलो॒कतां᳚ गमयन्ति⁠। अथ॒ यदे॑कवि॒ꣳ॒शेन॑ स्तु॒वते᳚⁠। ए॒क॒वि॒ꣳ॒शेनै॒व तद्यज॑मान॒माद॑दते⁠। तमे॑कवि॒ꣳ॒शेनै॒व ह॑रन्ति⁠। याव॑त्येकवि॒ꣳ॒शस्य॒ मात्रा᳚⁠। अ॒सौ वा आ॑दि॒त्य ए॑कवि॒ꣳ॒शः⁠। आ॒दि॒त्यस्यै॒वैनं॒ तत्⁠ ॥ [५२] (१०) मात्रा॒ꣳ॒ सायु॑ज्यꣳ सलो॒कतां᳚ गमयन्ति⁠॥ ते कु॒श्यौ᳚⁠। व्य॑घ्नन्न्⁠। ते अ॑होरा॒त्रे अ॑भवताम्⁠। अह॑रे॒व सु॒वर्णा॑ऽभवत्⁠। र॒ज॒ता रात्रिः॑⁠। स यदा॑दि॒त्य उ॒देति॑⁠। ए॒तामे॒व तथ्सु॒वर्णां᳚ कु॒शीमनु॒ समे॑ति⁠। अथ॒ यद॑स्त॒मेति॑⁠। ए॒तामे॒व तद्र॑ज॒तां कु॒शीमनु॒ सव्ँवि॑शति⁠॥ प्र॒ह्रादो॑ ह॒ वै का॑याध॒वः⁠। वि॒रोच॑न॒ꣴ॒ स्वं पु॒त्रमुदा᳚स्यत्⁠। स प्र॑द॒रो॑ऽभवत्⁠। तस्मा᳚त् प्रद॒रादु॑द॒कं नाचा॑मेत्⁠ ॥ [५३] (१४) (आ॒दि॒त्यः प॑ञ्चद॒शस्य॒ मात्रा᳚ स्तु॒वते॑ पञ्चद॒शेनै॒व तद् यज॑मान॒माद॑दते सप्तद॒शेनै॒व ह॑रन् त्यादि॒त्यस्यै॒वैन॒न्त॒द् वि॑शति च॒त्वारि॑ च) ॥१०॥
सवनीयपशुपुरोडाशाः (आध्वरब्राह्मणम्)
ये वै च॒त्वारः॒ स्तोमाः᳚⁠। कृ॒तं तत्⁠। अथ॒ ये पञ्च॑⁠। कलिः॒ सः⁠। तस्मा॒च्चतु॑ष्टोमः⁠। तच्चतु॑ष्टोमस्य चतुष्टोम॒त्वम्⁠॥ तदा॑हुः⁠। क॒त॒मानि॒ तानि॒ ज्योती॑ꣳषि⁠। य ए॒तस्य॒ स्तोमा॒ इति॑⁠। त्रि॒वृत्प॑ञ्चद॒शः स॑प्तद॒श ए॑कवि॒ꣳ॒शः⁠ ॥ [५४] (१०) ए॒तानि॒ वाव तानि॒ ज्योती॑ꣳषि⁠। य ए॒तस्य॒ स्तोमाः᳚⁠॥ सो᳚ऽब्रवीत्⁠। स॒प्त॒द॒शेन॑ ह्रि॒यमा॑णो॒ व्य॑लेशिषि⁠। भि॒षज्य॑त॒ मेति॑⁠। तम॒श्विनौ॑ धा॒नाभि॑रभिषज्यताम्⁠। पू॒षा क॑र॒म्भेण॑⁠। भार॑ती परिवा॒पेण॑⁠। मि॒त्रावरु॑णौ पय॒स्य॑या⁠॥ तदा॑हुः⁠ ॥ [५५] (१०) यद॒श्विभ्यां᳚ धा॒नाः⁠। पू॒ष्णः क॑र॒म्भः⁠। भार॑त्यै परिवा॒पः⁠। मि॒त्रावरु॑णयोः पय॒स्याऽथ॑⁠। कस्मा॑दे॒तेषा॑ꣳ ह॒विषा॒मिन्द्र॑मे॒व य॑ज॒न्तीति॑⁠। ए॒ता ह्ये॑नं दे॒वता॒ इति॑ ब्रूयात्⁠। ए॒तैर्‌ह॒विर्भि॒रभि॑षज्य॒ꣴ॒स्तस्मा॒दिति॑⁠॥ तव्ँवस॑वो॒ऽष्टाक॑पालेन प्रातस्सव॒ने॑ऽभिषज्यन्न्⁠। रु॒द्रा एका॑दशकपालेन॒ माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने⁠। विश्वे॑ दे॒वा द्वाद॑शकपालेन तृतीयसव॒ने⁠ ॥ [५६] (१०) स यद॒ष्टाक॑पालान् प्रातस्सव॒ने कु॒र्यात्⁠। एका॑दशकपाला॒न् माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने⁠। द्वाद॑शकपालाꣴ स्तृतीय सव॒ने⁠। विलो॑म॒ तद्य॒ज्ञस्य॑ क्रियेत⁠। एका॑दशकपालाने॒व प्रा॑तस्सव॒ने कु॑र्यात्⁠। एका॑दशकपाला॒न् माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने⁠। एका॑दशकपालाꣴ स्तृतीय सव॒ने⁠। य॒ज्ञस्य॑ सलोम॒त्वाय॑⁠॥ तदा॑हुः⁠। यद् वसू॑नां प्रातस्सव॒नम्⁠। रु॒द्राणां॒ माद्ध्य॑न्दिन॒ꣳ॒ सव॑नम्⁠। विश्वे॑षां दे॒वानां᳚ तृतीयसव॒नम्⁠। अथ॒ कस्मा॑दे॒तेषा॑ꣳ ह॒विषा॒मिन्द्र॑मे॒व य॑ज॒न्तीति॑⁠। ए॒ता ह्ये॑नं दे॒वता॒ इति॑ ब्रूयात्⁠। ए॒तैर्‌ह॒विर्भि॒रभि॑षज्य॒ꣴ॒ स्तस्मा॒दिति॑⁠ ॥ [५७] (१५) (ए॒क॒वि॒ꣳ॒शा॑हुस्तृतीयसव॒नेप्रा॑तस्सव॒नं पञ्च॑ च) ॥११॥
सप्तछन्दांसि प्रपञ्च्यन्ते (आध्वरब्राह्मणम्)
तस्यावा॑चोऽवपा॒दाद॑बिभयुः⁠। तमे॒तेषु॑ स॒प्तसु॒ छन्दः॑ स्वश्रयन्न्⁠। यदश्र॑यन्न्⁠। तच्छ्रा॑य॒न्तीय॑स्य श्रायन्तीय॒त्वम्⁠। यदवा॑रयन्न्⁠। तद् वा॑रव॒न्तीय॑स्य वारवन्तीय॒त्वम्⁠॥ तस्यावा॑च ए॒वाव॑पा॒दाद॑बिभयुः⁠। तस्मा॑ ए॒तानि॑ स॒प्त च॑तुरुत्त॒राणि॒ छन्दा॒ꣴ॒स्युपा॑दधुः⁠। तेषा॒मति॒ त्रीण्य॑रिच्यन्त⁠। न त्रीण्युद॑भवन्न्⁠ ॥ [५८] (१०) स बृ॑ह॒तीमे॒वास्पृ॑शत्⁠। द्वाभ्या॑म॒ख्‍षरा᳚भ्याम्⁠। अ॒हो॒रा॒त्राभ्या॑मे॒व⁠॥ तदा॑हुः⁠। क॒त॒मा सा दे॒वाख्‍ष॑रा बृह॒ती⁠। यस्यां॒ तत् प्र॒त्यति॑ष्ठत्⁠। द्वाद॑श पौर्णमा॒स्यः॑⁠। द्वाद॒शाष्ट॑काः⁠। द्वाद॑शामावा॒स्याः᳚⁠। ए॒षा वाव सा दे॒वाख्‍ष॑रा बृह॒ती⁠ ॥ [५९] (१०) यस्यां॒ तत् प्र॒त्यति॑ष्ठ॒दिति॑⁠॥ यानि॑ च॒ छन्दा॑ꣴस्य॒त्यरि॑च्यन्त⁠। यानि॑ च॒ नोदभ॑वन्न्⁠। तानि॒ निर्वी᳚र्याणि ही॒नान्य॑मन्यन्त⁠। साऽब्र॑वीद्बृह॒ती⁠। मामे॒व भू॒त्वा⁠। मामुप॒ सꣴ श्र॑य॒तेति॑⁠। च॒तुर्भि॑र॒ख्‍षरै॑रनु॒ष्टुग्बृ॑ह॒तीं नोद॑भवत्⁠। च॒तुर्भि॑र॒ख्‍षरैः᳚ प॒ङ्क्तिर्बृ॑ह॒तीमत्य॑रिच्यत⁠। तस्या॑मे॒तानि॑ च॒त्वार्य॒ख्‍षरा᳚ण्यप॒च्छिद्या॑दधात्⁠ ॥ [६०] (१०) ते बृ॑ह॒ती ए॒व भू॒त्वा⁠। बृ॒ह॒तीमुप॒ सम॑श्रयताम्⁠॥ अ॒ष्टा॒भिर॒ख्‍षरै॑रु॒ष्णिग्बृ॑ह॒तीं नोद॑भवत्⁠। अ॒ष्टा॒भिर॒ख्‍षरै᳚स्त्रि॒ष्टुग्बृ॑ह॒तीमत्य॑रिच्यत⁠। तस्या॑मे॒तान्य॒ष्टाव॒ख्‍षरा᳚ण्यप॒च्छिद्या॑दधात्⁠। ते बृ॑ह॒ती ए॒व भू॒त्वा⁠। बृ॒ह॒तीमुप॒ सम॑श्रयताम्⁠। द्वा॒द॒शभि॑र॒ख्‍षरै᳚र्गाय॒त्रीबृ॑ह॒तीं नोद॑भवत्⁠। द्वा॒द॒शभि॑र॒ख्‍षरै॒र्जग॑तीबृह॒तीमत्य॑रिच्यत⁠। तस्या॑मे॒तानि॒ द्वाद॑शा॒ख्‍षरा᳚ण्यप॒च्छिद्या॑दधात्⁠ ॥ [६१] (१०) ते बृ॑ह॒ती ए॒व भू॒त्वा⁠। बृ॒ह॒तीमुप॒ सम॑श्रयताम्⁠॥ सो᳚ऽब्रवीत्प्र॒जाप॑तिः⁠। छन्दा॑ꣳसि॒ रथो॑ मे भवत⁠। यु॒ष्माभि॑र॒हमे॒तमद्ध्वा॑न॒मनु॒ संच॑रा॒णीति॑⁠। तस्य॑ गाय॒त्री च॒ जग॑ती च प॒ख्‍षाव॑भवताम्⁠। उ॒ष्णिक्च॑ त्रि॒ष्टुप्च॒ प्रष्ट्यौ᳚⁠। अ॒नु॒ष्टुप्च॑ प॒ङ्क्तिश्च॒ धुर्यौ᳚⁠। बृ॒ह॒त्ये॑वोद्धिर॑भवत्⁠। स ए॒तं छ॑न्दोर॒थमा॒स्थाय॑⁠। ए॒तमद्ध्वा॑न॒मनु॒ सम॑चरत्⁠। ए॒तꣳ ह॒ वै छ॑न्दोर॒थमा॒स्थाय॑⁠। ए॒तमद्ध्वा॑न॒मनु॒ संच॑रति⁠। येनै॒ष ए॒तथ् स॒चंर॑ति⁠। य ए॒वव्ँवि॒द्वान्थ्सोमे॑न॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनमे॒वव्ँवेद॑⁠ ॥ [६२] (१६) (अ॒भ॒व॒न् वाव सा दे॒वाख्‍ष॑रा बृह॒ त्य॑दधा॒द् द्वाद॑शा॒ख्‍षरा᳚ण्यप॒च्छिद्या॑दधा दा॒स्थाय॒ षट्च॑) ॥१२॥

Appendix (of Expansions)

{1, 2} Tai.Brā.1.5.1.5
पू॒र्णा प॒श्चादु॒त पू॒र्णा पु॒रस्ता॒दुन्म॑ध्य॒तः पौ᳚र्णमा॒सी जि॑गाय⁠। तस्या᳚न् दे॒वा अधि॑ स॒व्ँवस॑न्त उत्त॒मे नाक॑ इ॒ह मा॑दयन्ताम्⁠॥ यत्ते॑ दे॒वा अद॑धु र्भाग॒धेय॒ममा॑वास्ये स॒व्ँवस॑न्तो महि॒त्वा⁠। सानो॑ य॒ज्ञं पि॑पृहि विश्ववारे र॒यिं नो॑ धेहि सुभगे सु॒वीर᳚म्⁠॥
अनुवाकाः पञ्चशती
१२ ६२