कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणम्
द्वितीयाष्टके पञ्चमः प्रपाठकः

अष्टक २ प्रपाठक ५
उपहोमशेषः

ओं नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः

श्री गुरुभ्यो नमः, ह॒रिः॒ ओं

२ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे द्वितीयाष्टकं

ॐ
प्रा॒णो र॑ख्‍षति॒ विश्व॒मेज॑त्⁠। इर्यो॑ भू॒त्वा ब॑हु॒धा ब॒हूनि॑⁠। स इथ्सर्व॒व्ँव्या॑नशे⁠॥ यो दे॒वो दे॒वेषु॑ वि॒भूर॒न्तः⁠। आवृ॑दू॒दात् ख्‍षेत्रिय॑द्ध्‌व॒गद्वृषा᳚⁠। तमित् प्रा॒णं मन॒सो प॑शिख्‍षत⁠। अग्रं॑ दे॒वाना॑मि॒दम॑त्तु नो ह॒विः⁠॥ मन॑स॒श्चित्ते॒दम्⁠। भू॒तं भव्यं॑ च गुप्यते⁠। तद्धि दे॒वेष्व॑ग्रि॒यम्⁠ ॥ [१] (१०) आ न॑ एतु पुरश्च॒रम्⁠। स॒ह दे॒वैरि॒मꣳ हव᳚म्⁠। मनः॒ श्रेय॑सि श्रेयसि⁠। कर्म॑न्‌य॒ज्ञप॑तिं॒ दध॑त्⁠॥ जु॒षतां᳚ मे॒ वागि॒दꣳ ह॒विः⁠। वि॒राड्दे॒वी पु॒रोहि॑ता⁠। ह॒व्य॒वाडन॑ पायिनी⁠॥ यया॑ रू॒पाणि॑ बहु॒धा वद॑न्ति⁠। पेशा॑ꣳसि दे॒वाः प॑र॒मे ज॒नित्रे᳚⁠। सानो॑ वि॒राडन॑पस्फुरन्ती⁠ ॥ [२] (१०) वाग्‌दे॒वी जु॑षतामि॒दꣳ ह॒विः⁠॥ चख्‍षु॑र् दे॒वानां॒ ज्योति॑र॒मृते॒ न्य॑क्तम्⁠। अ॒स्य वि॒ज्ञाना॑य बहु॒धा निधी॑यते⁠। तस्य॑ सु॒म्नम॑शीमहि⁠। मा नो॑ हासीद्विचख्‍ष॒णम्⁠॥ आयु॒रिन्नः॒ प्रती᳚र्यताम्⁠। अन॑न्धा॒श्चख्‍षु॑षा व॒यम्⁠। जी॒वा ज्योति॑रशीमहि⁠। सुव॒र्ज्योति॑रु॒तामृत᳚म्⁠॥ श्रोत्रे॑ण भ॒द्र मु॒त शृ॑ण्वन्ति स॒त्यम्⁠। श्रोत्रे॑ण॒ वाचं॑ बहु॒धोद्य मा॑नाम्⁠। श्रोत्रे॑ण॒ मोद॑श्च॒ मह॑श्च श्रूयते⁠। श्रोत्रे॑ण॒ सर्वा॒ दिश॒ आशृ॑णोमि⁠॥ येन॒ प्राच्या॑ उ॒त द॑ख्‍षि॒णा⁠। प्र॒तीच्यै॑ दि॒शः शृ॒ण्वन्त्यु॑त्त॒रात्⁠। तदिच्छ्रोत्रं॑ बहु॒धोद्यमा॑नम्⁠। अ॒रान्न ने॒मिः परि॒ सर्वं॑ बभूव⁠ ॥ [३] (१७) (अ॒ग्रि॒ यमन॑पस्फुरन्ती स॒त्यꣳ स॒प्त च॑) ॥१॥
उ॒देहि॑ वाजि॒न्यो अ॑स्य॒फ्स्व॑न्तः⁠। इ॒दꣳ रा॒ष्ट्रमावि॑श सू॒नृता॑वत्⁠। यो रोहि॑तो॒ विश्व॑मि॒दं ज॒जान॑⁠। स नो॑ रा॒ष्ट्रेषु॒ सुधि॑तान्दधातु⁠॥ रोह॑ꣳ रोह॒ꣳ॒ रोहि॑त॒ आरु॑रोह⁠। प्र॒जाभि॒र्वृद्धिं॑ ज॒नुषा॑मु॒पस्थ᳚म्⁠। ताभिः॒ सꣳर॑ब्धो अविद॒थ्षडु॒र्वीः⁠। गा॒तुं प्र॒पश्य॑न्नि॒ह रा॒ष्ट्रमाहाः᳚⁠॥ आहा॑र्‌षीद्रा॒ष्ट्रमि॒ह रोहि॑तः⁠। मृधो॒ व्या᳚स्थ॒दभ॑यं नो अस्तु⁠ ॥ [४] (१०) अ॒स्मभ्यं॑ द्यावापृथिवी॒ शक्व॑रीभिः⁠। रा॒ष्ट्रं दु॑हाथामि॒ह रे॒वती॑भिः⁠॥ विम॑मर्‌श॒ रोहि॑तो वि॒श्वरू॑पः⁠। स॒मा॒च॒क्रा॒णः प्र॒रुहो॒ रुह॑श्च⁠। दिव॑गं॒त्वाय॑ मह॒ता म॑हि॒म्ना⁠। वि नो॑ रा॒ष्ट्रमु॑नत्तु॒ पय॑सा॒ स्वेन॑⁠॥ यास्ते॒ विश॒स्तप॑सा संबभू॒वुः⁠। गा॒य॒त्रव्ँव॒थ्समनु॒ तास्त॒ आगुः॑⁠। तास्त्वा वि॑शन्तु॒ मह॑सा॒ स्वेन॑⁠। सं मा॑ता पु॒त्रो अ॒भ्ये॑तु॒ रोहि॑तः⁠ ॥ [५] (१०) यू॒यमु॑ग्रा मरुतः पृश्निमातरः⁠। इन्द्रे॑ण स॒युजा॒ प्रमृ॑णीथ॒ शत्रू॑न्⁠। आ वो॒ रोहि॑तो अशृणोदभिद्यवः⁠। त्रिस॑प्तासो मरुतः स्वादुसंमुदः⁠॥ रोहि॑तो॒ द्यावा॑पृथि॒वी ज॑जान⁠। तस्मि॒ꣴ॒स्तन्तुं॑ परमे॒ष्ठी त॑तान⁠। तस्मि॑ञ्छिश्रिये अ॒ज एक॑पात्⁠। अदृ॑ꣳ ह॒द्द्यावा॑पृथि॒वी बले॑न⁠॥ रोहि॑तो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑दृꣳहत्⁠। तेन॒ सुवः॑ स्तभि॒तं तेन॒ नाकः॑⁠ ॥ [६] (१०) सो अ॒न्तरि॑ख्‍षे॒ रज॑सो वि॒मानः॑⁠। तेन॑ दे॒वाः सुव॒रन्व॑विन्दन्न्⁠॥ सु॒शेवं॑ त्वा भा॒नवो॑ दीदि॒वाꣳस᳚म्⁠। सम॑ग्रासो जु॒ह्वो॑ जातवेदः⁠। उ॒ख्‍षन्ति॑ त्वा वा॒जिन॒मा घृ॒तेन॑⁠। सꣳस॑मग्ने युवसे॒ भोज॑नानि⁠॥ अग्ने॒ शद्‌र्ध॑ मह॒ते सौभ॑गाय⁠। तव॑ द्यु॒म्नान्यु॑त्त॒मानि॑ सन्तु⁠। सं जा᳚स्प॒त्यꣳ सु॒यम॒माकृ॑णुष्व⁠। श॒त्रू॒य॒ताम॒भिति॑ष्ठा॒ महा॑सि⁠ ॥ [७] (१०) (अ॒ स्त्वे॒तु॒ रोहि॑तो॒ नाको॒ महा॑ꣳसि) ॥२॥
पुन॑र्न॒ इन्द्रो॑ म॒घवा॑ ददातु⁠। धना॑नि श॒क्रो घन्यः॑ सु॒राधाः᳚⁠। अ॒र्वा॒चीनं॑ कृणुताय्ँयाचि॒तो मनः॑⁠। श्रु॒ष्टी नो॑ अ॒स्य ह॒विषो॑ जुषा॒णः⁠॥ यानि॑ नो जि॒नन् धना॑नि⁠। ज॒हर्थ॑ शूर म॒न्युना᳚⁠। इन्द्रानु॑विन्द न॒स्तानि॑⁠। अ॒नेन॑ ह॒विषा॒ पुनः॑⁠॥ इन्द्र॒ आशा᳚भ्यः॒ परि॑⁠। सर्वा॒भ्योऽभ॑यं करत्⁠ ॥ [८] (१०) जेता॒ शत्रू॒न्॒‌विच॑र्‌षणिः⁠॥ आकू᳚त्यै त्वा॒ कामा॑य त्वा स॒मृधे᳚ त्वा⁠। पु॒रो द॑धे अमृत॒त्वाय॑ जी॒वसे᳚⁠॥ आकू॑तिम॒स्याव॑से⁠। काम॑मस्य॒ समृ॑द्ध्यै⁠। इन्द्र॑स्य युञ्जते॒ धियः॑⁠॥ आकू॑तिं दे॒वीं मन॑सः पु॒रो द॑धे⁠। य॒ज्ञस्य॑ मा॒ता सु॒हवा॑ मे अस्तु⁠। यदि॒च्छामि॒ मन॑सा॒ सका॑मः⁠। वि॒देय॑मेन॒द्धृद॑ये॒ निवि॑ष्टम्⁠ ॥ [९] (१०) सेद॒ग्निर॒ग्नीꣳ रत्ये᳚त्य॒न्यान्⁠। यत्र॑ वा॒जी तन॑यो वी॒डुपा॑णिः⁠। स॒हस्र॑पाथा अ॒ख्‍षरा॑ स॒मेति॑⁠॥ आशा॑नां त्वाऽऽशापा॒लेभ्यः॑⁠। च॒तुर्भ्यो॑ अ॒मृते᳚भ्यः⁠। इ॒दं भू॒तस्याद्ध्य॑ख्‍षेभ्यः⁠। वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम्⁠॥ विश्वा॒ आशा॒ मधु॑ना॒ सꣳसृ॑जामि⁠। अ॒न॒मी॒वा आप॒ ओष॑धयो भवन्तु⁠। अ॒यय्ँयज॑मानो॒ मृधो॒ व्य॑स्यताम्⁠ ॥ [१०] (१०) अगृ॑भीताः प॒शवः॑ सन्तु॒ सर्वे᳚⁠॥ अ॒ग्निः सोमो॒ वरु॑णो मि॒त्र इन्द्रः॑⁠। बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता यः स॑ह॒स्री⁠। पू॒षा नो॒ गोभि॒रव॑सा॒ सर॑स्वती⁠। त्वष्टा॑ रू॒पाणि॒ सम॑नक्तु य॒ज्ञैः⁠॥ त्वष्टा॑ रू॒पाणि॒ दध॑ती॒ सर॑स्वती⁠। पू॒षा भग॑ꣳ सवि॒ता नो॑ ददातु⁠। बृह॒स्पति॒र्दद॒दिन्द्रः॑ स॒हस्र᳚म्⁠। मि॒त्रो दा॒ता वरु॑णः॒ सोमो॑ अ॒ग्निः⁠ ॥ [११] (९) (क॒र॒न् निवि॑ष्ट मस्यतां॒ +नव॑ च) ॥३॥
आ नो॑ भर॒ भग॑मिन्द्र द्यु॒मन्त᳚म्⁠। नि ते॑ दे॒ष्णस्य॑ धीमहि प्ररे॒के⁠। उ॒र्व इ॑व पप्रथे॒ कामो॑ अ॒स्मे⁠। तमापृ॑णा वसुपते॒ वसू॑नाम्⁠॥ इ॒मं कामं॑ मन्दया॒ गोभि॒रश्वैः᳚⁠। च॒न्द्रव॑ता॒ राध॑सा प॒प्रथ॑श्च⁠। सु॒व॒र्यवो॑ म॒तिभि॒स्तुभ्य॒व्ँविप्राः᳚⁠। इन्द्रा॑य॒ वाहः॑ कुशि॒कासो॑ अक्रन्न्⁠॥ इन्द्र॑स्य॒ नु वी॒र्या॑णि॒ प्रवो॑चम्⁠। यानि॑ च॒कार॑ प्रथ॒मानि॑ व॒ज्री⁠ ॥ [१२] (१०) अह॒न्नहि॒मन्व॒पस्त॑तर्द⁠। प्र व॒ख्‍षणा॑ अभिन॒त् पर्व॑तानाम्⁠॥ अह॒न्नहिं॒ पर्व॑ते शिश्रिया॒णम्⁠। त्वष्टा᳚ऽस्मै॒ वज्र॑ꣴ स्व॒र्यं॑ ततख्‍ष⁠। वा॒श्रा इ॑व धे॒नवः॒ स्यन्द॑मानाः⁠। अञ्जः॑ समु॒द्रमव॑जग्मु॒रापः॑⁠॥ वृ॒षा॒यमा॑णोऽवृणीत॒ सोम᳚म्⁠। त्रिक॑द्रुकेष्वपिबथ् सु॒तस्य॑⁠। आ साय॑कं म॒घवा॑ दत्त॒ वज्र᳚म्⁠। अह॑न्नेनं प्रथम॒जा मही॑नाम्⁠ ॥ [१३] (१०) यदिन्द्राह॑न्प्रथम॒जा मही॑नाम्⁠। आन्मा॒यिना॒ममि॑नाः॒ प्रोत मा॒याः⁠। आथ् सूर्यं॑ ज॒नय॒न् द्यामु॒षास᳚म्⁠। ता॒दीक्ना॒ शत्रू॒न्न किला॑विविथ्से⁠॥ अह॑न् वृ॒त्रव्ँवृ॑त्र॒तर॒व्ँव्यꣳस᳚म्⁠। इन्द्रो॒ वज्रे॑ण मह॒ता व॒धेन॑⁠। स्कन्धा॑ꣳसीव॒ कुलि॑शेना॒ विवृ॑क्णा⁠। अहिः॑ शयत उप॒पृक्पृ॑थि॒व्याम्⁠॥ अ॒यो॒द्ध्येव दु॒र्मद॒ आ हि जु॒ह्वे⁠। म॒हा॒वी॒रं तु॑ विबा॒धमृ॑जी॒षम्⁠ ॥ [१४] (१०) नाता॑रीरस्य॒ समृ॑तिव्ँव॒धाना᳚म्⁠। सꣳ रु॒जानाः᳚ पिपिष॒ इन्द्र॑शत्रुः⁠॥ विश्वो॒ विहा॑या अर॒तिः⁠। वसु॑र्दधे॒ हस्ते॒ दख्‍षि॑णे⁠। त॒रणि॒र्न शि॑श्रथत्⁠। श्र॒व॒स्य॑या॒ न शि॑श्रथत्⁠। विश्व॑स्मा॒ इदि॑षुद्ध्य॒से⁠। दे॒व॒त्रा ह॒व्यमूहि॑षे⁠। विश्व॑स्मा॒ इथ्सु॒कृते॒ वार॑मृण्वति⁠। अ॒ग्निर् द्वारा॒ व्यृ॑ण्वति⁠ ॥ [१५] (१०) उदु॒ज्जिहा॑नो अ॒भि काम॑मी॒रय॑न्न्⁠। प्र॒पृ॒ञ्चन् विश्वा॒ भुव॑नानि पू॒र्वथा᳚⁠। आ के॒तुना॒ सुष॑मिद्धो॒ यजि॑ष्ठः⁠। कामं॑ नो अग्ने अ॒भिह॑र्य दि॒ग्भ्यः⁠॥ जु॒षा॒णो ह॒व्यम॒मृते॑षु दू॒ढ्यः॑⁠। आ नो॑ र॒यिं ब॑हु॒लाङ् गोम॑ती॒मिष᳚म्⁠। निधे॑हि॒ यख्‍ष॑द॒मृते॑षु॒ भूष॑न्न्⁠॥ अश्वि॑ना य॒ज्ञमाग॑तम्⁠। दा॒शुषः॒ पुरु॑दꣳससा⁠। पू॒षा र॑ख्‍षतु नो र॒यिम्⁠ ॥ [१६] (१०) इ॒मय्ँय॒ज्ञम॒श्विना॑ व॒द्‌र्धय॑न्ता⁠। इ॒मौ र॒यिय्ँयज॑मानाय धत्तम्⁠। इ॒मौ प॒शून् र॑ख्‍षताव्ँवि॒श्वतो॑ नः⁠। पू॒षा नः॑ पातु॒ सद॒मप्र॑युच्छन्न्⁠॥ प्र ते॑ म॒हे स॑रस्वति⁠। सुभ॑गे॒ वाजि॑नीवति⁠। स॒त्य॒वाचे॑ भरे म॒तिम्⁠॥ इ॒दं ते॑ ह॒व्यं घृ॒तव॑थ्सरस्वति⁠। स॒त्य॒वाचे॒ प्रभ॑रेमा ह॒वीꣳषि॑⁠। इ॒मानि॑ ते दुरि॒ता सौभ॑गानि⁠। तेभि॑र्व॒यꣳ सु॒भगा॑सः स्याम⁠ ॥ [१७] (११) (व॒ज् य्रही॑ना मृजी॒षं व्यृ॑ण्वति रख्‍षतु नो र॒यिꣳ सौभ॑गा॒न्येकं॑ च) ॥४॥
य॒ज्ञो रा॒यो य॒ज्ञ ई॑शे॒ वसू॑नाम्⁠। य॒ज्ञः स॒स्याना॑मु॒त सु॑ख्‍षिती॒नाम्⁠। य॒ज्ञ इ॒ष्टः पू॒र्वचि॑त्तिं दधातु⁠। य॒ज्ञो ब्र॑ह्म॒ण्वाꣳ अप्ये॑तु दे॒वान्⁠॥ अ॒यय्ँय॒ज्ञो व॑द्‌र्धतां॒ गोभि॒रश्वैः᳚⁠। इ॒यव्ँवेदिः॑ स्वप॒त्या सु॒वीरा᳚⁠। इ॒दं ब॒र्॒‌हिरति॑ ब॒र॒हीꣴष्य॒न्या⁠। इ॒मय्ँय॒ज्ञव्ँविश्वे॑ अवन्तु दे॒वाः⁠॥ भग॑ ए॒व भग॑वाꣳ अस्तु देवाः⁠। तेन॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम⁠ ॥ [१८] (१०) तं त्वा॑ भग॒ सर्व॒ इज्जो॑हवीमि⁠। स नो॑ भग पुर ए॒ता भ॑वे॒ह⁠॥ भग॒ प्रणे॑त॒र् भग॒ सत्य॑राधः⁠। भगे॒मां धिय॒मुद॑व॒ दद॑न्नः⁠। भग॒ प्रणो॑ जनय॒ गोभि॒रश्वैः᳚⁠। भग॒ प्र नृभि॑र् नृ॒वन्तः॑ स्याम⁠॥ शश्व॑तीः॒ समा॒ उप॑यन्ति लो॒काः⁠। शश्व॑तीः॒ समा॒ उप॑य॒न्त्यापः॑⁠। इ॒ष्टं पू॒र्तꣳ शश्व॑तीना॒ꣳ॒ समा॑नाꣳ शाश्व॒तेन॑⁠। ह॒विषे॒ष्ट्वाऽन॒न्तल्ँलो॒कं पर॒मारु॑रोह⁠ ॥ [१९] (१०) इ॒यमे॒व सा या प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑त्⁠। सा रू॒पाणि॑ कुरुते॒ पञ्च॑ दे॒वी⁠॥ द्वे स्वसा॑रौ वयत॒स्तन्त्र॑मे॒तत्⁠। स॒ना॒तन॒व्ँवित॑त॒ꣳ॒ षण्म॑यूखम्⁠। अवा॒न्याꣴ स्तन्तू᳚न् कि॒रतो॑ ध॒त्तो अ॒न्यान्⁠। नाव॑पृ॒ज्याते॒ न ग॑माते॒ अन्त᳚म्⁠॥ आ वो॑ यन्तूदवा॒हासो॑ अ॒द्य⁠। वृष्टि॒य्ँये विश्वे॑ म॒रुतो॑ जु॒नन्ति॑⁠। अ॒यय्ँयो अ॒ग्निर् म॑रुतः॒ समि॑द्धः⁠। ए॒तं जु॑षद्ध्वं कवयो युवानः⁠ ॥ [२०] (१०) धा॒रा॒व॒रा म॒रुतो॑ धृ॒ष्णुवो॑जसः⁠। मृ॒गा न भी॒मास्त॑वि॒षेभि॑रू॒र्मिभिः॑⁠। अ॒ग्नयो॒ न शु॑शुचा॒ना ऋ॑जी॒षिणः॑⁠। भ्रुमिं॒ धम॑न्त॒ उप॒ गा अ॑वृण्वत⁠॥ विच॑क्रमे॒§1, त्रिर्दे॒वः§2⁠॥ आवे॒धसं॒ नील॑पृष्ठं बृ॒हन्त᳚म्⁠। बृह॒स्पति॒ꣳ॒ सद॑ने सादयद्ध्वम्⁠। सा॒दद्यो॑निं॒ दम॒ आदी॑दि॒वाꣳस᳚म्⁠। हिर॑ण्यवर्णमरु॒षꣳ स॑पेम⁠॥ स हि शुचिः॑ श॒तप॑त्रः॒ स शु॒न्ध्यूः⁠ ॥ [२१] (१०) हिर॑ण्यवाशीरिषि॒रः सु॑व॒र॒षाः⁠। बृह॒स्पतिः॒ स स्वा॑वे॒श ऋ॒ष्वाः⁠। पू॒रू सखि॑भ्य आ सु॒तिं क॑रिष्ठः⁠॥ पूष॒ꣴ॒स्तव॑ व्र॒ते व॒यम्⁠। न रि॑ष्येम क॒दा च॒न⁠। स्तो॒तार॑स्त इ॒ह स्म॑सि⁠॥ यास्ते॑ पूष॒न्नावो॑ अ॒न्तः स॑मु॒द्रे⁠। हि॒र॒ण्ययी॑र॒न्तरि॑ख्‍षे॒ चर॑न्ति⁠। याभि॑र्यासि दू॒त्याꣳ सूर्य॑स्य⁠। कामे॑न कृ॒तः श्रव॑ इ॒च्छमा॑नः⁠ ॥ [२२] (१०) अर॑ण्या॒न्यर॑ण्यान्य॒सौ⁠। या प्रेव॒ नश्य॑सि⁠। क॒था ग्रामं॒ न पृ॑च्छसि⁠। न त्वा॒ भीरि॑व विन्दती(३)⁠॥ वृ॒षा॒र॒वाय॒ वद॑ते⁠। यदु॒पाव॑ति चिच्चि॒कः⁠। आ॒घा॒टीभि॑रिव धा॒वय॑न्न्⁠। अ॒र॒ण्या॒निर्म॑हीयते⁠॥ उ॒त गाव॑ इवादन्न्⁠। उ॒तो वेश्मे॑व दृश्यते⁠ ॥ [२३] (१०) उ॒तो अ॑रण्या॒निः सा॒यम्⁠। श॒क॒टीरि॑व सर्जति⁠॥ गाम॒ङ्गैष॒ आह्व॑यति⁠। दार्व॒ङ्गैष॒ उपा॑वधीत्⁠। वस॑न्नरण्या॒न्याꣳ सा॒यम्⁠। अक्रु॑ख्‍ष॒दिति॑ मन्यते⁠॥ न वा अ॑रण्या॒निर्‌ह॑न्ति⁠। अ॒न्यश्चेन्नाभि॒गच्छ॑ति⁠। स्वा॒दोः फल॑स्य ज॒ग्ध्वा⁠। यत्र॒ कामं॒ निप॑द्यते⁠॥ आञ्ज॑नगन्धीꣳ सुर॒भीम्⁠। ब॒ह्व॒न्नामकृ॑षीवलाम्⁠। प्राहं मृ॒गाणां᳚ मा॒तर᳚म्⁠। अ॒र॒ण्या॒नीम॑शꣳसिषम्⁠ ॥ [२४] (१४) (स्या॒म॒ रु॒रो॒ह॒ यु॒वा॒नः॒ शु॒न्ध् यूरि॒च्छमा॑नो दृश्यते॒ निप॑द्यते च॒त्वारि॑ च) ॥५॥
वार्त्र॑हत्याय॒ शव॑से⁠। पृ॒त॒ना॒साह्या॑य च⁠। इन्द्र॒त्वाऽऽव॑र्तयामसि⁠॥ सु॒ब्रह्मा॑णव्ँवी॒रव॑न्तं बृ॒हन्त᳚म्⁠। उ॒रुं ग॑भी॒रं पृ॒थुबु॑द्ध्नमिन्द्र⁠। श्रु॒तर्‌षि॑मु॒ग्रम॑भिमाति॒षाह᳚म्⁠। अ॒स्मभ्यं॑ चि॒त्रव्ँवृष॑णꣳ र॒यिं दाः᳚⁠॥ ख्‍षे॒त्रि॒यै त्वा॒ निर्‌ऋ॑त्यै त्वा⁠। द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा᳚त्⁠। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णे त्वा करोमि⁠ ॥ [२५] (१०) शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे इ॒मे⁠॥ शं ते॑ अ॒ग्निः स॒हाद्भिर॑स्तु⁠। शं द्यावा॑पृथि॒वी स॒हौष॑धीभिः⁠। शम॒न्तरि॑ख्‍षꣳ स॒ह वाते॑न ते⁠। शं ते॒ चत॑स्रः प्र॒दिशो॑ भवन्तु⁠॥ या दैवी॒श्चत॑स्रः प्र॒दिशः॑⁠। वात॑पत्नीर॒भि सूर्यो॑ विच॒ष्टे⁠। तासां᳚ त्वा ज॒रस॒ आद॑धामि⁠। प्र यख्‍ष्म॑ एतु॒ निर्‌ऋ॑तिं परा॒चैः⁠॥ अमो॑चि॒ यख्‍ष्मा᳚द्दुरि॒तादव॑र्त्यै⁠ ॥ [२६] (१०) द्रु॒हः पाशा॒न्निर्‌ऋ॑त्यै॒ चोद॑मोचि⁠। अहा॒ अव॑र्ति॒मवि॑दथ् स्यो॒नम्⁠। अप्य॑भूद्भ॒द्रे सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के⁠॥ सूर्य॑मृ॒तं तम॑सो॒ ग्राह्या॒ यत्⁠। दे॒वा अमु॑ञ्च॒न्नसृ॑ज॒न्व्ये॑नसः⁠। ए॒वम॒हमि॒मं ख्‍षे᳚त्रि॒याज्जा॑मिश॒ꣳ॒सात्⁠। द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा᳚त्⁠॥ बृह॑स्पते यु॒वमिन्द्र॑श्च॒ वस्वः॑⁠। दि॒व्यस्ये॑शाथे उ॒त पार्थि॑वस्य⁠। ध॒त्तꣳ र॒यिꣴ स्तु॑व॒ते की॒रये॑ चित्⁠ ॥ [२७] (१०) यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः⁠॥ दे॒वा॒युध॒मिन्द्र॒माजोहु॑वानाः⁠। वि॒श्वा॒वृध॑म॒भि ये रख्‍ष॑माणाः⁠। येन॑ ह॒ता दी॒र्घमद्ध्वा॑न॒माय॑न्न्⁠। अ॒न॒न्तमर्थ॒मनि॑वर्थ्स्यमानाः⁠॥ यत्ते॑ सुजाते हि॒मव॑थ्सु भेष॒जम्⁠। म॒यो॒भूः शंत॑मा॒ यद्धृ॒दोऽसि॑⁠। ततो॑ नो देहि सीबले⁠॥ अ॒दो गि॒रिभ्यो॒ अधि॒ यत् प्र॒धाव॑सि⁠। स॒ꣳ॒शोभ॑माना क॒न्ये॑व शुभ्रे⁠ ॥ [२८] (१०) तां त्वा॒ मुद्ग॑ला ह॒विषा॑ वद्‌र्धयन्ति⁠। सा नः॑ सीबले र॒यिमाभा॑जये॒ह⁠॥ पूर्वं॑ देवा॒ अप॑रेणानु॒पश्य॒ञ्जन्म॑भिः⁠। जन्मा॒न्यव॑रैः॒ परा॑णि⁠। वेदा॑नि देवा अ॒यम॒स्मीति॒ माम्⁠। अ॒हꣳ हि॒त्वा शरी॑रं ज॒रसः॑ प॒रस्ता᳚त्⁠॥ प्रा॒णा॒पा॒नौ चख्‍षुः॒ श्रोत्र᳚म्⁠। वाचं॒ मन॑सि॒ संभृ॑ताम्⁠। हि॒त्वा शरी॑रं ज॒रसः॑ प॒रस्ता᳚त्⁠। आ भूतिं॒ भूति॑व्ँव॒यम॑श्नवामहै⁠॥ इ॒मा ए॒व ता उ॒षसो॒ याः प्र॑थ॒मा व्यौच्छ॑न्न्⁠। ता दे॒व्यः॑ कुर्वते॒ पञ्च॑ रू॒पा⁠। शश्व॑ती॒र्नाव॑पृज्यन्ति⁠। न ग॑म॒न्त्यन्त᳚म्⁠ ॥ [२९] (१४) (क॒रो॒ म्यव॑र्त्यै चि च्छुभ्रे ऽश्नवामहै च॒त्वारि॑ च) ॥६॥
वसू॑नां॒ त्वाऽऽधी॑तेन⁠। रु॒द्राणा॑मू॒र्म्या⁠। आ॒दि॒त्यानां॒ तेज॑सा⁠। विश्वे॑षां दे॒वानां॒ क्रतु॑ना⁠। म॒रुता॒मेम्ना॑ जुहोमि॒ स्वाहा᳚⁠॥ अ॒भिभू॑तिर॒हमाग॑मम्⁠। इन्द्र॑सखा स्वा॒युधः॑⁠। आस्वाशा॑सु दु॒ष्षहः॑⁠॥ इ॒दव्ँवर्चो॑ अ॒ग्निना॑ द॒त्तमागा᳚त्⁠। यशो॒ भर्गः॒ सह॒ ओजो॒ बलं॑ च⁠ ॥ [३०] (१०) दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय⁠। प्रति॑गृभ्णामि मह॒ते वी॒र्या॑य⁠॥ आयु॑रसि वि॒श्वायु॑रसि⁠। स॒र्वायु॑रसि॒ सर्व॒मायु॑रसि⁠। सर्वं॑ म॒ आयु॑र्भूयात्⁠। सर्व॒मायु॑र्गेषम्⁠॥ भूर्भुवः॒ सुवः॑⁠॥ अ॒ग्निर्धर्मे॑णान्ना॒दः⁠। मृ॒त्युर्धर्मे॒णान्न॑पतिः⁠। ब्रह्म॑ ख्‍ष॒त्रꣴ स्वाहा᳚⁠ ॥ [३१] (१०) प्र॒जाप॑तिः प्रणे॒ता⁠। बृह॒स्पतिः॑ पुर ए॒ता⁠। य॒मः पन्थाः᳚⁠। च॒न्द्रमाः᳚ पुनर॒सुः स्वाहा᳚⁠॥ अ॒ग्निर॑न्ना॒दोऽन्न॑पतिः⁠। अ॒न्नाद्य॑म॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ सोमो॒ राजा॒ राज॑पतिः⁠। रा॒ज्यम॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ वरु॑णः स॒म्राट् थ्स॒म्राट्प॑तिः⁠। साम्रा᳚ज्यम॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠ ॥ [३२] (१०) मि॒त्रः ख्‍ष॒त्रं ख्‍ष॒त्रप॑तिः⁠। ख्‍ष॒त्रम॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ इन्द्रो॒ बलं॒ बल॑पतिः⁠। बल॑म॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ बृह॒स्पति॒र् ब्रह्म॒ ब्रह्म॑पतिः⁠। ब्रह्मा॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ स॒वि॒ता रा॒ष्ट्रꣳ रा॒ष्ट्रप॑तिः⁠। रा॒ष्ट्रम॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ पू॒षा वि॒शाव्ँविट्प॑तिः⁠। विश॑म॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ सर॑स्वती॒ पुष्टिः॒ पुष्टि॑पत्नी⁠। पुष्टि॑म॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय ददातु॒ स्वाहा᳚⁠॥ त्वष्टा॑ पशू॒नां मि॑थु॒नाना॑ꣳ रूप॒कृद्रू॒पप॑तिः⁠। रू॒पेणा॒स्मिन्‌य॒ज्ञे यज॑मानाय प॒शून् द॑दातु॒ स्वाहा᳚⁠ ॥ [३३] (१४) (अ॒ग्निः सोमो॒ वरु॑णो मि॒त्र इन्द्रो॒ बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता पू॒षा सरस्वती॒ त्वष्टा॒ दश॑ २.५.८ उपहोमाः) ॥७॥
स ईं᳚ पाहि॒ य ऋ॑जी॒षी तरु॑त्रः⁠। यः शिप्र॑वान् वृष॒भो यो म॑ती॒नाम्⁠। यो गो᳚त्र॒भिद्व॑ज्र॒भृद्यो ह॑रि॒ष्ठाः⁠। स इ॑न्द्र चि॒त्राꣳ अ॒भितृ॑न्धि॒ वाजा॑न्⁠॥ आ ते॒ शुष्मो॑ वृष॒भ ए॑तु प॒श्चात्⁠। ओत्त॒राद॑ध॒रागा पु॒रस्ता᳚त्⁠। आ वि॒श्वतो॑ अ॒भि समे᳚त्व॒र्वाङ्⁠। इन्द्र॑ द्यु॒म्नꣳ सुव॑र्‌वद्धेह्य॒स्मे⁠॥ प्रोष्व॑स्मै पुरोर॒थम्⁠। इन्द्रा॑य शू॒षम॑र्चत⁠ ॥ [३४] (१०) अ॒भीके॑ चिदु लोक॒कृत्⁠। स॒ङ्गे स॒मथ्सु॑ वृत्र॒हा⁠। अ॒स्माकं॑ बोधि चोदि॒ता⁠। नभ॑न्तामन्य॒केषा᳚म्⁠। ज्या॒का अधि॒ धन्व॑सु⁠॥ इन्द्र॑व्ँव॒यꣳ शु॑ना॒सीर᳚म्⁠। अ॒स्मिन्‌य॒ज्ञे ह॑वामहे⁠। आवाजै॒रुप॑ नो गमत्⁠॥ इन्द्रा॑य॒ शुना॒सीरा॑य⁠। स्रु॒चा जु॑हुत नो ह॒विः⁠ ॥ [३५] (१०) जु॒षतां॒ प्रति॒ मेधि॑रः⁠॥ प्र ह॒व्यानि॑ घृ॒तव॑न्त्यस्मै⁠। हर्य॑श्वाय भरता स॒जोषाः᳚⁠। इन्द्र॒र्तुभि॒र् ब्रह्म॑णा वावृधा॒नः⁠। शु॒ना॒सी॒री ह॒विरि॒दं जु॑षस्व⁠॥ वयः॑ सुप॒र्णा उप॑सेदु॒रिन्द्र᳚म्⁠। प्रि॒यमे॑धा॒ ऋष॑यो॒ नाध॑मानाः⁠। अप॑ ध्वा॒न्तमू᳚र्णु॒हि पू॒र्द्धि चख्‍षुः॑⁠। मु॒मु॒ग्ध्य॑स्मान् नि॒धये॑व ब॒द्धान्⁠॥ बृ॒हदिन्द्रा॑य गायत⁠ ॥ [३६] (१०) मरु॑तो वृत्र॒हन्त॑मम्⁠। येन॒ ज्योति॒रज॑नयन्‌नृता॒वृधः॑⁠। दे॒वं दे॒वाय॒ जागृ॑वि⁠॥ का मि॒हैकाः॒ क इ॒मे प॑त॒ङ्गाः⁠। मा॒न्था॒लाः कुलि॒ परि॑ मा पतन्ति⁠। अना॑वृतैना॒न्प्रध॑मन्तु दे॒वाः⁠। सौप॑र्णं॒ चख्‍षु॑स्त॒नुवा॑ विदेय⁠॥ ए॒वा व॑न्दस्व॒ वरु॑णं बृ॒हन्त᳚म्⁠। न॒म॒स्या धीर॑म॒मृत॑स्य गो॒पाम्⁠। स नः॒ शर्म॑ त्रि॒वरू॑थ॒व्ँविय॑ꣳसत्⁠ ॥ [३७] (१०) यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभिः॒ सदा॑ नः⁠॥ नाके॑ सुप॒र्णमुप॒ यत्पत॑न्तम्⁠। हृ॒दा वेन॑न्तो अ॒भ्यच॑ख्‍षत त्वा⁠। हिर॑ण्यपख्‍ष॒व्ँवरु॑णस्य दू॒तम्⁠। य॒मस्य॒ योनौ॑ शकु॒नं भु॑र॒ण्युम्⁠॥ शं नो॑ दे॒वीर॒भिष्ट॑ये⁠। आपो॑ भवन्तु पी॒तये᳚⁠। शय्ँयोर॒भिस्र॑वन्तु नः⁠॥ ईशा॑ना॒ वार्या॑णाम्⁠। ख्‍षय॑न्तीश्चर्‌षणी॒नाम्⁠ ॥ [३८] (१०) अ॒पो या॑चामि भेष॒जम्⁠॥ अ॒फ्सु मे॒ सोमो॑ अब्रवीत्⁠। अ॒न्तर् विश्वा॑नि भेष॒जा⁠। अ॒ग्निं च॑ वि॒श्वश॑म्भुवम्⁠। आप॑श्च वि॒श्वभे॑षजीः⁠॥ यद॒फ्सु ते॑ सरस्वति⁠। गोष्वश्वे॑षु॒ यन्मधु॑⁠। तेन॑ मे वाजिनीवति⁠। मुख॑मङ्ग्धि सरस्वति⁠॥ या सर॑स्वती वैशम्भ॒ल्या⁠ ॥ [३९] (१०) तस्यां᳚ मे रास्व⁠। तस्या᳚स्ते भख्‍षीय⁠। तस्या᳚स्ते भूयिष्ठ॒भाजो॑ भूयास्म⁠॥ अ॒हं त्वद॑स्मि॒ मद॑सि॒ त्वमे॒तत्⁠। ममा॑सि॒ योनि॒स्तव॒ योनि॑रस्मि⁠। ममे॒व सन्वह॑ ह॒व्यान्य॑ग्ने⁠। पु॒त्रः पि॒त्रे लो॑क॒कृज्जा॑तवेदः⁠॥ इ॒हैव सन्तत्र॒ सन्तं॑ त्वाऽग्ने⁠। प्रा॒णेन॑ वा॒चा मन॑सा बिभर्मि⁠। ति॒रो मा॒ सन्त॒मायु॒र्मा प्रहा॑सीत्⁠ ॥ [४०] (१०) ज्योति॑षा त्वा वैश्वान॒रेणोप॑तिष्ठे⁠॥ अ॒यं ते॒ योनि॑र्‌ऋ॒त्वियः॑⁠। यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः⁠। तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आरो॑ह⁠। अथा॑ नो वद्‌र्धया र॒यिम्⁠॥ या ते॑ अग्ने य॒ज्ञिया॑ त॒नूस्तयेह्यारो॑हा॒त्माऽऽत्मान᳚म्⁠। अच्छा॒ वसू॑नि कृ॒ण्वन्न॒स्मे नर्या॑ पु॒रूणि॑⁠। य॒ज्ञो भू॒त्वा य॒ज्ञमासी॑द॒ स्वाय्ँयोनि᳚म्⁠। जात॑वेदो॒ भुव॒ आजाय॑मानः॒ सख्‍ष॑य॒ एहि॑⁠॥ उ॒पाव॑रोह जातवेदः॒ पुन॒स्त्वम्⁠ ॥ [४१] (१०) दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यव्ँव॑ह नः प्रजा॒नन्न्⁠। आयुः॑ प्र॒जाꣳ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि⁠। अज॑स्रो दीदिहि नो दुरो॒णे⁠॥ तमिन्द्रं॑ जोहवीमि म॒घवा॑नमु॒ग्रम्⁠। स॒त्रादधा॑न॒मप्र॑तिष्कुत॒ꣳ॒ शवा॑ꣳसि⁠। मꣳहि॑ष्ठो गी॒र्भिरा च॑ य॒ज्ञियो॑ऽव॒वर्त॑त्⁠। रा॒ये नो॒ विश्वा॑ सु॒पथा॑ कृणोतु व॒ज्री⁠॥ त्रिक॑द्रुकेषु महि॒षो यवा॑शिरं तुवि॒शुष्म॑स्तृ॒पत्⁠। सोम॑मपिब॒द्विष्णु॑ना सु॒तय्ँयथाव॑शत्⁠। स ईं᳚ ममाद॒ महि॒ कर्म॒ कर्त॑वे म॒हामु॒रुम्⁠ ॥ [४२] (१०) सैन॑ꣳ सश्चद्दे॒वं दे॒वः स॒त्यमिन्दु॑ꣳ स॒त्य इन्द्रः॑⁠॥ वि॒दद्यती॑ स॒रमा॑ रु॒ग्णमद्रेः᳚⁠। महि॒ पाथः॑ पू॒र्व्यꣳ स॒द्ध्रिय॑क्कः⁠। अग्रं॑ नयथ् सु॒पद्यख्‍ष॑राणाम्⁠। अच्छा॒ रवं॑ प्रथ॒मा जा॑न॒ती गा᳚त्⁠॥ वि॒दद्गव्य॑ꣳ स॒रमा॑ दृ॒ढमू॒र्वम्⁠। येना॒ नुकं॒ मानु॑षी॒ भोज॑ते॒ विट्⁠। आ ये विश्वा᳚ स्वप॒त्यानि॑ च॒क्रुः⁠। कृ॒ण्वा॒नासो॑ अमृत॒त्वाय॑ गा॒तुम्⁠॥ त्वं नृभि॑र्नृपते दे॒वहू॑तौ⁠ ॥ [४३] (१०) भूरी॑णि वृ॒त्वा ह॑र्यश्व हꣳसि⁠। त्वं निद॑स्युं॒ चुमु॑रिम्⁠। धुनिं॒ चास्वा॑पयो द॒भीत॑ये सु॒हन्तु॑⁠॥ ए॒वा पा॑हि प्र॒त्नथा॒ मन्द॑तु त्वा⁠। श्रु॒धि ब्रह्म॑ वावृधस्वो॒त गी॒र्भिः⁠। आ॒विः सूर्यं॑ कृणु॒हि पी॒पिही॒षः⁠। ज॒हि शत्रू॑ꣳर॒भि गा इ॑न्द्र तृन्धि⁠॥ अग्ने॒ बाध॑स्व॒ विमृधो॑ नुदस्व⁠। अपामी॑वा॒ अप॒ रख्‍षा॑ꣳसि सेध⁠। अ॒स्माथ्स॑मु॒द्राद्बृ॑ह॒तो दि॒वो नः॑⁠ ॥ [४४] (१०) अ॒पां भू॒मान॒मुप॑ नः सृजे॒ह⁠॥ यज्ञ॒ प्रति॑तिष्ठ सुम॒तौ सु॒शेवा॒ आ त्वा᳚⁠। वसू॑नि पुरु॒धा वि॑शन्तु⁠। दी॒र्घमायु॒र् यज॑मानाय कृ॒ण्वन्न्⁠। अथा॒मृते॑न जरि॒तार॑मङ्ग्धि⁠॥ इन्द्रः॑ शु॒नाव॒द्वित॑नोति॒ सीर᳚म्⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रस्य॑ प्रति॒माण॑मे॒तत्⁠। अ॒र्कस्य॒ ज्योति॒स्तदिदा॑स॒ ज्येष्ठ᳚म्⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रꣳ शु॒नव॒थ्सीर॑मे॒तत्⁠॥ इन्द्र॑स्य॒ राधः॒ प्रय॑तं पु॒रु त्मना᳚⁠। तद॑र्करू॒पव्ँवि॒मिमा॑नमेति⁠। द्वाद॑शारे॒ प्रति॑तिष्ठ॒तीद्वृषा᳚⁠॥ अ॒श्वा॒यन्तो॑ ग॒व्यन्तो॑ वा॒जय॑न्तः⁠। हवा॑महे॒ त्वोप॑गन्त॒ वा उ॑⁠। आ॒भूष॑न्तस्त्वा सुम॒तौ नवा॑याम्⁠। व॒यमि॑न्द्र त्वा शु॒नꣳ हु॑वेम⁠ ॥ [४५] (१६) (अ॒र्च॒त॒ ह॒विर् गा॑यत यꣳसच् चर्‌षणी॒नां वै॑शम्भ॒ल्या हा॑सी॒त् त्व मु॒रुं दे॒वहू॑तौ नः॒ त्मना॒ षट् च॑) ॥८॥

Appendix (of Expansions)

{1, 2} Tai.Brā.2.5.5.4
विच॑क्रमे पृथि॒वीमे॒ष ए॒ताम्⁠। ख्‍षेत्रा॑य॒ विष्णु॒र् मनु॑षे दश॒स्यन्न्⁠। ध्रु॒वासो॑ अस्य की॒रयो॒ जना॑सः⁠। उ॒रु॒ख्‍षि॒तिꣳ सु॒जनि॑मा चकार⁠॥ त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒ताम्⁠। विच॑क्रमे श॒तर्च॑सं महि॒त्वा⁠। प्र विष्णु॑रस्तु त॒वस॒स्त वी॑यान्⁠। त्वे॒षꣴ ह्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑⁠॥
अनुवाकाः पञ्चशती
८ ४५