कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे काठकम्
तृतीयः प्रश्नः

काठकम् प्रश्न ३

ओं नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः

श्री गुरुभ्यो नमः, ह॒रिः॒ ओं

३. कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय ब्राह्मणे तृतीयाष्टकं

ॐ
वैश्वसृजचयनाङ्गभूताः दिवश्श्येनय इष्टयः
तुभ्य॒न्ता अ॑ङ्गिरस्तमा॒श्याम॒ तङ्काम॑मग्ने⁠। आशा॑नां त्वा॒ विश्वा॒ आशाः᳚⁠। अनु॑ नो॒ऽद्यानु॑मति॒रन्विद॑नुमते॒ त्वं⁠। कामो॑ भू॒तस्य॒ काम॒स्तदग्रे᳚⁠। ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं पि॒ता वि॒राजां᳚⁠। य॒ज्ञो रा॒यो॑ऽयय्ँय॒ज्ञः⁠। आपो॑ भ॒द्रा आदित्प॑श्यामि⁠। तुभ्यं॑ भरन्ति॒ यो दे॒ह्यः⁠। पूर्वं॑ देवा॒ अप॑रेण प्राणापा॒नौ⁠। ह॒व्य॒वाह॒ꣴ॒स्वि॑ष्टम्⁠ ॥ [१] (१०) (तुभ्यं॒ दश॑) ॥१॥
तासां ब्राह्मणम्
दे॒वेभ्यो॒ वै स्व॒र्गो लो॒कस्ति॒रो॑ऽभवत्⁠। ते प्र॒जाप॑तिमब्रुवन्न्⁠। प्रजा॑पते स्व॒र्गो वै नो॑ लो॒कस्ति॒रो॑ऽभूत्⁠। तमन्वि॒च्छेति॑⁠। तय्ँय॑ज्ञक्र॒तुभि॒रन्वै᳚च्छत्⁠। तय्ँय॑ज्ञक्र॒तुभि॒र्नान्व॑विन्दत्⁠। तमिष्टि॑भि॒रन्वै᳚च्छत्⁠। तमिष्टि॑भि॒रन्व॑विन्दत्⁠। तदिष्टी॑नामिष्टि॒त्वम्⁠। एष्ट॑यो ह॒वै नाम॑⁠। ता इष्ट॑य॒ इत्याच॑ख्‍षते प॒रोख्‍षे॑ण⁠। प॒रोख्‍ष॑ प्रिया इव॒ हि दे॒वाः⁠ ॥ [२] (१२) तमाशा᳚ऽब्रवीत्⁠। प्रजा॑पत आ॒शया॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वा आशा᳚ऽस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्याऽऽशा॑ भविष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। आ॒शायै॑ च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्याऽऽशा॑ऽभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्या ह॒ वा अ॒स्याशा॑ भवति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑ चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠॥ सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहा॒ऽऽशायै॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [३] (१९) तं कामो᳚ऽब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते॒ कामे॑न॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒वै कामो᳚ऽस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्यः कामो॑ भविष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। कामा॑य च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्यः कामो॑ऽभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्यो ह॒ वा अ॑स्य॒ कामो॑ भवति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑ चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहा॒ कामा॑य॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [४] (१९) तं ब्रह्मा᳚ऽब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते॒ ब्रह्म॑णा॒ वैश्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै ब्रह्मा᳚ऽस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते ब्रह्म॒ण्वान्‌य॒ज्ञो भ॑विष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। ब्रह्म॑णे च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ ब्रह्म॒ण्वान्‌य॒ज्ञो॑ऽभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। ब्र॒ह्म॒ण्वान्‌ह॒ वा अ॑स्य य॒ज्ञो भ॑वति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहा॒ ब्रह्म॑णे॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [५] (१९) तय्ँय॒ज्ञो᳚ऽब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते य॒ज्ञेन॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै य॒ज्ञो᳚ऽस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्यो य॒ज्ञो भ॑वष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। य॒ज्ञाय॑ च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्यो य॒ज्ञो॑ऽभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्यो ह॒ वा अ॑स्य य॒ज्ञो भ॑वति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहा॑ य॒ज्ञाय॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [६] (१९) तमापो᳚ऽब्रुवन्न्⁠। प्रजा॑पते॒ऽफ्सु वै सर्वे॒ कामाः᳚ श्रि॒ताः⁠। व॒यमु॒ वा आप॑स्स्मः⁠। अ॒स्मान्नु य॑जस्व⁠। अथ॒ त्वयि॒ सर्वे॒ कामाः᳚ श्रयिष्यन्ते⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। अ॒द्भ्यश्च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्मि॒न्थ्सर्वे॒ कामा॑ अश्रयन्त⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। सर्वे॑ ह॒ वा अ॑स्मि॒न् कामाः᳚ श्रयन्ते⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहा॒ऽद्भ्यः स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [७] (१९) तम॒ग्नि र्ब॑लि॒मान॑ब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते॒ऽग्नये॒ वै ब॑लि॒मते॒ सर्वा॑णि भू॒तानि॑ ब॒लिꣳ ह॑रन्ति⁠। अ॒हमु॒ वा अ॒ग्नि र्ब॑लि॒मान॑स्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते॒ सर्वा॑णि भू॒तानि॑ ब॒लिꣳ ह॑रिष्यन्ति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पाल॒न्निर॑वपत्⁠। अ॒ग्नये॑ बलि॒मते॑ च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्मै॒ सर्वा॑णि भू॒तानि॑ ब॒लिम॑हरन्न्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। सर्वा॑णि ह॒ वा अ॑स्मै भू॒तानि॑ ब॒लिꣳ ह॑रन्ति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहा॒ऽग्नये॑ बलि॒मते॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [८] (१९) तमनु॑वित्तिरब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते स्व॒र्गव्ँवै लो॒कमनु॑विविथ्ससि⁠। अ॒हमु॒ वा अनु॑वित्तिरस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्याऽनु॑वित्तिर्भविष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तम॒ग्नये॒ कामा॑य पुरो॒डाश॑म॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। अनु॑वित्त्यै च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्याऽनु॑वित्तिरभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्या ह॒ वा अ॒स्यानु॑वित्तिर्भवति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ कामा॑य॒ स्वाहाऽनु॑वित्त्यै॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [९] (१९) ता वा ए॒ताः स॒प्त स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ द्वारः॑⁠। दि॒वः श्ये॑न॒योऽनु॑वित्तयो॒ नाम॑⁠। आशा᳚ प्रथ॒माꣳ र॑ख्‍षति⁠। कामो᳚ द्वि॒तीया᳚म्⁠। ब्रह्म॑ तृ॒तीया᳚म्⁠। य॒ज्ञश्च॑तु॒र्थीम्⁠। आपः॑ पञ्च॒मीम्⁠। अ॒ग्नि र्ब॑लि॒मान्थ्ष॒ष्ठीम्⁠। अनु॑वित्तिः सप्त॒मीम्⁠। अनु॑ ह॒ वै स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। का॒म॒चारो᳚ऽस्य स्व॒र्गे लो॒के भ॑वति⁠। य ए॒ताभि॒रिष्टि॑भि॒र्यज॑ते⁠। य उ॑चैना ए॒वव्ँवेद॑⁠। तास्व॑न्वि॒ष्टि⁠। प॒ष्ठौ॒ही॒ व॒रां द॑द्यात् क॒ꣳ॒ सञ्च॑⁠। स्त्रियै॑ चाभा॒रꣳ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [१०] (१६) ॥२॥
उपाघा नामेष्टयः
तप॑सा दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑ आयन्न्⁠। तप॒सर्‌ष॑यः॒ स्व॑रन्व॑विन्दन्न्⁠। तप॑सा स॒पत्ना॒न् प्रणु॑दा॒मारा॑तीः⁠। येने॒दव्ँविश्वं॒ परि॑भूत॒य्ँयदस्ति॑⁠॥ प्र॒थ॒म॒जं दे॒वꣳ ह॒विषा॑ विधेम⁠। स्व॒य॒भुं ब्रह्म॑ पर॒मं तपो॒ यत्⁠। स ए॒व पु॒त्रः स पि॒ता स मा॒ता⁠। तपो॑ ह य॒ख्‍षं प्र॑थ॒मꣳ संब॑भूव⁠॥ श्र॒द्धया दे॑वो देव॒त्वम॑श्नुते⁠। श्र॒द्धा प्र॑ति॒ष्ठा लो॒कस्य॑ दे॒वी⁠ ॥ [११] (१०) सा नो॑ जुषा॒णोप॑ य॒ज्ञमागा᳚त्⁠। काम॑वथ्सा॒ऽमृतं॒ दुहा॑ना⁠॥ श्र॒द्धा दे॒वी प्र॑थम॒जा ऋ॒तस्य॑⁠। विश्व॑स्य भ॒र्त्री जग॑तः प्रति॒ष्ठा⁠। ताꣴ श्र॒द्धाꣳ ह॒विषा॑ यजामहे⁠। सा नो॑ लो॒कम॒मृतं॑ दधातु⁠। ईशा॑ना दे॒वी भुव॑न॒स्याधि॑पत्नी⁠॥ आगा᳚थ्स॒त्यꣳ ह॒विरि॒दं जु॑षा॒णम्⁠। यस्मा᳚द्दे॒वा ज॑ज्ञिरे॒ भुव॑नञ्च॒ विश्वे᳚⁠। तस्मै॑ विधेम ह॒विषा॑ घृ॒तेन॑⁠ ॥ [१२] (१०) यथा॑ दे॒वैः स॑ध॒मादं॑ मदेम⁠॥ यस्य॑ प्रति॒ष्ठोर्व॑न्तरि॑ख्‍षम्⁠। यस्मा᳚द्दे॒वा ज॑ज्ञिरे॒ भुव॑नञ्च॒ सर्वे᳚⁠। तथ्स॒त्यमर्च॒दुप॑य॒ज्ञं न॒ आगा᳚त्⁠। ब्रह्माहु॑ती॒रुप॒मोद॑मानम्⁠॥ मन॑सो॒ वशे॒ सर्व॑मि॒दं ब॑भूव⁠। नान्यस्य॒ मनो॒ वश॒मन्वि॑याय⁠। भी॒ष्मो हि दे॒वः सह॑सः॒ सही॑यान्⁠। स नो॑ जुषा॒ण उप॑ य॒ज्ञमागा᳚त्⁠॥ आकू॑तीना॒मधि॑पतिं॒ चेत॑सां च⁠ ॥ [१३] (१०) स॒ङ्क॒ल्पजू॑तिं दे॒वव्ँवि॑प॒श्चिम्⁠। मनो॒ राजा॑नमि॒ह व॒र्द्धय॑न्तः⁠। उ॒प॒ह॒वे᳚ऽस्य सुम॒तौ स्या॑म⁠॥ चर॑णं प॒वित्र॒व्ँवित॑तं पुरा॒णम्⁠। येन॑ पू॒तस्तर॑ति दुष्कृ॒तानि॑⁠। तेन॑ प॒वित्रे॑ण शु॒द्धेन॑ पू॒ताः⁠। अति॑ पा॒प्मान॒मरा॑तिं तरेम⁠॥ लो॒कस्य॒ द्वार॑मर्चि॒मत् प॒वित्र᳚म्⁠। ज्योति॑ष्म॒द् भ्राज॑मानं॒ मह॑स्वत्⁠। अ॒मृत॑स्य॒ धारा॑ बहु॒धा दोह॑मानं⁠। चर॑णं नो लो॒के सुधि॑तां दधातु⁠॥ अ॒ग्नि र्मू॒द्‌र्धा§41 भुवः॑§42 ⁠॥ अनु॑ नो॒ऽद्यानु॑मति॒§43 रन्विद॑नुमते॒त्वं§44 ⁠॥ ह॒व्य॒वाह॒ꣴ॒§45 स्वि॑ष्टं§46 ⁠ ॥ [१४] (१४) (दे॒वी घृ॒तेन॒ चेत॑सां च॒ दोह॑मानं च॒त्वारि॑ च) ॥३॥
तासां ब्राह्मणम्
दे॒वेभ्यो॒ वै स्व॒र्गो लो॒कस्ति॒रो॑ऽभवत्⁠। ते प्र॒जाप॑तिमब्रुवन्न्⁠। प्रजा॑पते स्व॒र्गो वै नो॑ लो॒कस्ति॒रो॑ऽभूत्⁠। तमन्वि॒च्छेति॑⁠। तय्ँय॑ज्ञक्र॒तुभि॒रन्वै᳚च्छत्⁠। तय्ँय॑ज्ञक्र॒तुभि॒ र्नान्व॑विन्दत्⁠। तमिष्टि॑भि॒रन्वै᳚च्छत्⁠। तमिष्टि॑भि॒रन्व॑विन्दत्⁠। तदिष्टी॑नामिष्टि॒त्वम्⁠। एष्ट॑यो ह॒ वै नाम॑⁠। ता इष्ट॑य॒ इत्या च॑ख्‍षते प॒रोख्‍षे॑ण⁠। प॒रोख्‍ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः⁠ ॥ [१५] (१२) तं तपो᳚ऽ ब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते॒ तप॑सा॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै तपो᳚ऽ स्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्यं तपो॑ भविष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तमा᳚ग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। तप॑से च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्यं तपो॑ऽभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्य ꣳ ह॒ वा अ॑स्य॒ तपो॑ भवति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑ चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ तप॑से॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [१६] (१९) तꣴ श्र॒द्धाऽब्र॑वीत्⁠। प्रजा॑पते श्र॒द्धया॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै श्र॒द्धाऽस्मि॑⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्या श्र॒द्धा भ॑विष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तमा᳚ऽग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। श्र॒द्धायै॑ च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्या श्र॒द्धाऽभ॑वत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्या ह॒ वा अ॑स्य श्र॒द्धा भ॑वति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑ चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ स्वाहा᳚ श्र॒द्धायै॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [१७] (१९) तꣳ स॒त्यम॑ब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते स॒त्येन॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै स॒त्यम॑स्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्यꣳ स॒त्यं भ॑विष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तमा᳚ऽग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। स॒त्याय॑ च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्यꣳ स॒त्यम॑भवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्यꣳ ह॒ वा अ॑स्य स॒त्यं भ॑वति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ स्वाहा॑ स॒त्याय॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [१८] (१९) तं मनो᳚ऽब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते॒ मन॑सा॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै मनो᳚ऽस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्यं मनो॑ भविष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तमा᳚ऽग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। मन॑से च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्यं मनो॑ऽभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्यꣳ ह॒ वा अ॑स्य॒ मनो॑ भवति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैन दे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ मन॑से॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [१९] (१९) तं चर॑णमब्रवीत्⁠। प्रजा॑पते॒ चर॑णेन॒ वै श्रा᳚म्यसि⁠। अ॒हमु॒ वै चर॑णमस्मि⁠। मां नु य॑जस्व⁠। अथ॑ ते स॒त्यं चर॑णं भविष्यति⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवे॒थ्स्यसीति॑⁠। स ए॒तमा᳚ऽग्ने॒यम॒ष्टाक॑पालं॒ निर॑वपत्⁠। चर॑णाय च॒रुम्⁠। अनु॑मत्यै च॒रुम्⁠। ततो॒ वै तस्य॑ स॒त्यं चर॑णमभवत्⁠। अनु॑ स्व॒र्गल्ँलो॒कम॑विन्दत्⁠। स॒त्यꣳ ह॒ वा अ॑स्य॒ चर॑णं भवति⁠। अनु॑स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। य ए॒तेन॑ ह॒विषा॒ यज॑ते⁠। य उ॑चैनदे॒वव्ँवेद॑⁠। सोऽत्र॑ जुहोति⁠। अ॒ग्नये॒ स्वाहा॒ चर॑णाय॒ स्वाहा᳚⁠। अनु॑मत्यै॒ स्वाहा᳚ प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा᳚⁠। स्व॒र्गाय॑ लो॒काय॒ स्वाहा॒ऽग्नये᳚ स्विष्ट॒कृते॒ स्वाहेति॑⁠ ॥ [२०] (१९) ता वा ए॒ताः पञ्च॑ स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॒ द्वारः॑⁠। अपा॑घा॒ अनु॑वित्तयो॒ नाम॑⁠। तपः॑ प्रथ॒माꣳ र॑ख्‍षति⁠। श्र॒द्धा द्वि॒तीया᳚म्⁠। स॒त्यं तृ॒तीया᳚म्⁠। मन॑श्चतु॒र्थीम्⁠। चर॑णं पञ्च॒मीम्⁠। अनु॑ ह॒ वै स्व॒र्गल्ँलो॒कव्ँवि॑न्दति⁠। का॒म॒चारो᳚ऽस्य स्व॒र्गे लो॒के भ॑वति⁠। य ए॒ताभि॒रिष्टि॑भि॒र्यज॑ते⁠। य उ॑चैना ए॒वव्ँवेद॑⁠। तास्व॑न्वि॒ष्टि⁠। प॒ष्ठौ॒ही॒ व॒रां द॑द्यात् क॒ꣳ॒सञ्च॑⁠। स्त्रियै॑ चाभा॒रꣳ समृ॑द्ध्यै⁠ ॥ [२१] (१४) ॥४॥
चातुर्होत्रचयनम्
ब्रह्म॒ वै चतु॑र्‌होतारः⁠। चतु॑र्‌होतृ॒भ्योऽधि॑ य॒ज्ञो निर्मि॑तः⁠। नैन॑ꣳ श॒प्तम्⁠। नाभिच॑रित॒माग॑च्छति⁠। य ए॒वव्ँवेद॑⁠॥ यो ह॒ वै चतु॑र्‌होतृणां चतुर्‌होतृ॒त्वव्ँवेद॑⁠। अथो॒ पञ्च॑ होतृत्वम्⁠। सर्वा॑ हास्मै॒ दिशः॑ कल्पन्ते⁠। वा॒चस्पति॒र्॒‌होता॒ दश॑होतॄणाम्⁠। पृ॒थि॒वी होता॒ चतु॑र्‌होतॄणाम्⁠ ॥ [२२] (१०) अ॒ग्निर्‌होता॒ पञ्च॑होतॄणाम्⁠। वाग्घोता॒ षड्ढो॑तॄणाम्⁠। म॒हाह॑वि॒र्॒‌होता॑ स॒प्तहो॑तॄणाम्⁠। ए॒तद्वै चतु॑र्‌होतृणां चतुर्‌होतृ॒त्वम्⁠। अथो॒ पञ्च॑होतृत्वम्⁠। सर्वा॑ हास्मै॒ दिशः॑ कल्पन्ते⁠। य ए॒वव्ँवेद॑⁠॥ ए॒षा वै स॑र्व वि॒द्या⁠। ए॒तद् भे॑ष॒जम्⁠। ए॒षा प॒ङ्क्तिः स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्यां᳚ ज॒साय॑निः स्रु॒तिः⁠ ॥ [२३] (१०) ए॒तान्‌योऽद्ध्यैत्यच्छ॑दिर्द॒र्॒‌शे याव॑त्त॒रस᳚म्⁠। स्व॑रेति⁠। अ॒न॒प॒ब्र॒वः सर्व॒मायु॑रेति⁠। वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम्⁠। रा॒यस्पोषं॑ गौप॒त्यम्⁠। ब्र॒ह्म॒व॒र्च॒सी भ॑वति⁠॥ ए॒तान्‌योऽद्ध्यैति॑⁠। स्पृ॒णोत्या॒त्मान᳚म्⁠। प्र॒जां पि॒तॄन्⁠॥ ए॒तान्‌वा अ॑रु॒ण औ॑पवे॒शि र्वि॒दाञ्च॑कार⁠ ॥ [२४] (१०) ए॒तैर॑धिवा॒दमपा॑जयत्⁠। अथो॒ विश्वं॑ पा॒प्मान᳚म्⁠। स्व॑र्ययौ⁠। ए॒तान्‌योऽद्ध्यैति॑⁠। अ॒धि॒वा॒दं ज॑यति⁠। अथो॒ विश्वं॑ पा॒प्मान᳚म्⁠। स्व॑रेति⁠॥ ए॒तैर॒ग्निं चिन्वी॑त स्व॒र्गका॑मः⁠। ए॒तैरायु॑ष्कामः⁠। प्र॒जा प॒शुका॑मो वा⁠ ॥ [२५] (१०) पु॒रस्ता॒द्दश॑होतार॒मुद॑ञ्च॒मुप॑दधाति यावत्प॒दम्⁠। हृद॑य॒य्ँयजु॑षी॒ पत्न्यौ॑ च⁠। द॒ख्‍षि॒ण॒तः प्राञ्चं॒ चतु॑र्‌होतारम्⁠। प॒श्चादुद॑ञ्चं॒ पञ्च॑ होतारम्⁠। उ॒त्त॒र॒तः प्राञ्च॒ꣳ॒ षड्ढो॑तारम्⁠। उ॒परि॑ष्टा॒त् प्राञ्च॑ꣳ स॒प्तहो॑तारम्⁠। हृद॑य॒य्ँयजू॑ꣳषि॒ पत्न्य॑श्च⁠। य॒था॒व॒का॒शं ग्रहा॑न्⁠। य॒था॒व॒का॒शं प्र॑तिग्र॒हाल्ँलो॑कं पृ॒णाश्च॑⁠। सर्वा॑ हास्यै॒ता दे॒वताः᳚ प्री॒ता अ॒भीष्टा॑ भवन्ति⁠ ॥ [२६] (१०) सदे॑वम॒ग्निं चि॑नुते⁠॥ र॒थस॑मिंतश्चेत॒व्यः॑⁠। वज्रो॒ वै रथः॑⁠। वज्रे॑णै॒व पा॒प्मानं॒ भ्रातृ॑व्यꣴ स्तृणुते⁠। प॒ख्‍षः स॑मिंतश्चेत॒व्यः॑⁠। ए॒तावा॒न्॒‌वै रथः॑⁠। याव॑त्प॒ख्‍षः⁠। र॒थस॑मिंतमे॒व चि॑नुते⁠॥ इ॒ममे॒व लो॒कं प॑शुब॒न्धेना॒भिज॑यति⁠। अथो॑ अग्निष्टो॒मेन॑⁠ ॥ [२७] (१०) अ॒न्तरि॑ख्‍षमु॒क्‌थ्ये॑न⁠। स्व॑रतिरा॒त्रेण॑⁠। सर्वा᳚ल्ँलो॒कान॑ही॒नेन॑⁠। अथो॑ स॒त्रेण॑⁠॥ वरो॒ दख्‍षि॑णा⁠। वरे॑णै॒व वर॑ꣴ स्पृणोति⁠। आ॒त्मा हि वरः॑⁠॥ एक॑विꣳशति॒ र्दख्‍षि॑णा ददाति⁠। ए॒क॒वि॒ꣳ॒शो वा इ॒तः स्व॒र्गो लो॒कः⁠। प्रस्व॒र्गल्ँलो॒कमा᳚प्नोति⁠ ॥ [२८] (१०) अ॒सावा॑दि॒त्य ए॑कवि॒ꣳ॒शः⁠। अ॒मुमे॒वादि॒त्यमा᳚प्नोति⁠॥ श॒तं द॑दाति⁠। श॒तायुः॒ पुरु॑षः श॒तेन्द्रि॑यः⁠। आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठति⁠॥ स॒हस्रं॑ ददाति⁠। स॒हस्र॑ संमितः स्व॒र्गो लो॒कः⁠। स्व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒भिजि॑त्यै⁠॥ अ॒न्वि॒ष्ट॒कं दख्‍षि॑णा ददाति⁠। सर्वा॑णि॒ वया॑ꣳसि⁠ ॥ [२९] (१०) सर्व॒स्याप्त्यै᳚⁠। सर्व॒स्याव॑रुद्ध्यै⁠॥ यदि॒ न वि॒न्देत॑⁠। म॒न्थाने॑ताव॒तो द॑द्यादोद॒नान्‌वा᳚⁠। अ॒श्नु॒ते तं काम᳚म्⁠। यस्मै॒ कामा॑या॒ग्निश्ची॒यते᳚⁠॥ प॒ष्ठौ॒हीं त्व॒न्तर्व॑तीं दद्यात्⁠। सा हि सर्वा॑णि॒ वया॑ꣳसि⁠। सर्व॒स्याप्त्यै᳚⁠। सर्व॒स्याव॑रुद्ध्यै⁠ ॥ [३०] (१०) हिर॑ण्यं ददाति⁠। हिर॑ण्यज्योतिरे॒व स्व॒र्गल्ँलो॒कमे॑ति⁠॥ वासो॑ ददाति⁠। तेनायुः॒ प्रति॑रते⁠॥ वे॒दि॒तृ॒ती॒ये य॑जेत⁠। त्रिष॑त्या॒ हि दे॒वाः⁠। स स॑त्यम॒ग्निं चि॑नुते⁠॥ तदे॒तत् प॑शुब॒न्धे ब्राह्म॑णं ब्रूयात्⁠। नेत॑रेषु य॒ज्ञेषु॑⁠॥ यो ह॒ वै चतु॑र्‌होतॄननुसव॒नं त॑र्पयित॒व्या॑न्‌वेद॑⁠ ॥ [३१] (१०) तृप्य॑ति प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑⁠। उपै॑नꣳ सोमपी॒थो न॑मति⁠। ए॒ते वै चतु॑र्‌होतारोऽनुसव॒नं त॑र्पयित॒व्याः᳚⁠। ये ब्रा᳚ह्म॒णा ब॑हु॒विदः॑⁠। तेभ्यो॒ यद्दख्‍षि॑णा॒ न नये᳚त्⁠। दुरि॑ष्टꣴ स्यात्⁠। अ॒ग्निम॑स्य वृञ्जीरन्न्⁠। तेभ्यो॑ यथा श्र॒द्धं द॑द्यात्⁠। स्वि॑ष्टमे॒वैतत्क्रि॑यते⁠। नास्या॒ग्निव्ँवृ॑ञ्जते⁠ ॥ [३२] (१०) हि॒र॒ण्ये॒ष्ट॒को भ॑वति⁠। याव॑दुत्त॒मम॑ङ्गुलिका॒ण्डय्ँय॑ज्ञ प॒रुषा॒ संमि॑तम्⁠। तेजो॒ हिर॑ण्यम्⁠॥ यदि॒ हिर॑ण्यं॒ न वि॒न्देत्⁠। शर्क॑रा अ॒क्ता उप॑दद्ध्यात्⁠। तेजो॑ घृ॒तम्⁠। सते॑जसमे॒वाग्निं चि॑नुते⁠॥ अ॒ग्निञ्चि॒त्वा सौ᳚त्राम॒ण्या य॑जेत मैत्रावरु॒ण्या वा᳚⁠। वी॒र्ये॑ण॒ वा ए॒ष व्यृ॑द्ध्यते⁠। यो᳚ऽग्निञ्चि॑नु॒ते⁠ ॥ [३३] (१०) याव॑दे॒व वी॒र्य᳚म्⁠। तद॑स्मिन् दधाति⁠॥ ब्रह्म॑णः॒ सायु॑ज्यꣳ सलो॒कता॑माप्नोति⁠। ए॒तासा॑मे॒व दे॒वता॑ना॒ꣳ॒ सायु॑ज्यम्⁠। सा॒र्ष्टिता॑ꣳ समान लो॒कता॑माप्नोति⁠। य ए॒तम॒ग्निं चि॑नु॒ते⁠। य उ॑चैनमे॒वव्ँवेद॑⁠॥ ए॒तदे॒व सा॑वि॒त्रे ब्राह्म॑णम्⁠। अथो॑ नाचिके॒ते⁠ ॥ [३४] (९) (होता॒ चतु॑र्‌होतॄणाꣴ स्रु॒ति श्च॑कार वा भवन्त्य ग्निष्टो॒मेना᳚ प्नोति॒ वया॑ꣳसि॒ वया॑ꣳसि॒ सर्व॒स्याप्त्यै॒ सर्व॒स्याव॑रुद्ध्यै॒ वेद॑ वृञ्जते चिनु॒ते +नव॑ च) ॥५॥
वैश्वसृजचयनम्
यच्चा॒मृत॒य्ँयच्च मर्त्य᳚म्⁠। यच्च॒ प्राणि॑ति॒ यच्च॒ न⁠। सर्वा॒स्ता इष्ट॑काः कृ॒त्वा⁠। उप॑ काम॒दुघा॑ दधे⁠। तेनर्‌षि॑णा॒ तेन॒ ब्रह्म॑णा⁠। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वा सी॑द⁠॥ सर्वाः॒ स्त्रियः॒ सर्वा᳚न् पु॒ꣳ॒सः⁠। सर्वं॒ न स्त्री॑पुमञ्च॒ यत्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑न्तः पा॒ꣳ॒सवो॒ भुमेः᳚⁠ ॥ [३५] (१०) सङ्ख्या॑ता देवमा॒यया᳚⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑न्त॒ ऊषाः᳚ पशू॒नाम्⁠। पृ॒थि॒व्यां पुष्टि॑ र्हि॒ताः⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑तीः॒ सिक॑ताः॒ सर्वाः᳚⁠। अ॒फ्स्व॑न्तश्च॒ याः श्रि॒ताः⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑तीः॒ शर्क॑रा॒ धृत्यै᳚⁠। अ॒स्यां पृ॑थि॒व्यामधि॑⁠ ॥ [३६] (१०) सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॒न्तोऽश्मा॑नो॒ऽस्यां पृ॑थि॒व्याम्⁠। प्र॒ति॒ष्ठासु॒ प्रति॑ष्ठिताः⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑ती र्वी॒रुधः॒ सर्वाः᳚⁠। विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑ती॒रोष॑धीः॒ सर्वाः᳚⁠। विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑⁠। सर्वा॒स्ताः⁠ ॥ [३७] (१०) याव॑न्तो॒ वन॒स्पत॑यः⁠। अ॒स्यां पृ॑थि॒व्यामधि॑⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑न्तो ग्रा॒म्याः प॒शवः॒ सर्वे᳚⁠। आ॒र॒ण्याश्च॒ ये⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ ये द्वि॒पाद॒श्चतु॑ष्पादः⁠। अ॒पाद॑ उदरस॒र्पिणः॑⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॒दाञ्ज॑नमु॒च्यते᳚⁠ ॥ [३८] (१०) दे॒व॒त्रा यच्च॑ मानु॒षम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑त्कृ॒ष्णाय॑स॒ꣳ॒ सर्व᳚म्⁠। दे॒व॒त्रा यच्च॑ मानु॒षम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ याव॑ ल्लो॒हाय॑स॒ꣳ॒ सर्व᳚म्⁠। दे॒व॒त्रा यच्च॑ मानु॒षम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्व॒ꣳ॒ सीस॒ꣳ॒ सर्वं॒ त्रपु॑⁠। दे॒व॒त्रा यच्च॑ मानु॒षम्⁠ ॥ [३९] (१०) सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्व॒ꣳ॒ हिर॑ण्यꣳ रज॒तम्⁠। दे॒व॒त्रा यच्च॑ मानु॒षम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्व॒ꣳ॒ सुव॑र्ण॒ꣳ॒ हरि॑तम्⁠। दे॒व॒त्रा यच्च॑ मानु॒षम्⁠। सर्वा॒स्ता इष्ट॑काः कृ॒त्वा⁠। उप॑काम॒दुघा॑ दधे⁠। तेनर्‌षि॑णा॒ तेन॒ ब्रह्म॑णा⁠। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वा सी॑द⁠ ॥ [४०] (१०) (यच्च॒ स्त्रियः॑ पा॒ꣳ॒सव॒ ऊषाः॒ सिक॑ताः॒ शर्क॑रा॒ अश्मा॑नो वी॒रुध॒ ओष॑धी॒र् वन॒स्पत॑यो ग्रा॒म्या ये द्वि॒पादो॒ याव॒दाञ्ज॑नं॒ याव॑त् कृ॒ष्णाय॑सल्ँलो॒हाय॑स॒ꣳ॒ सीस॒ꣳ॒ हिर॑ण्य॒ꣳ॒ सुव॑र्ण॒ꣳ॒ हरि॑तम॒ष्टाद॑श) ॥६॥
वैश्वसृजचयनम्
सर्वा॒ दिशो॑ दि॒ख्‍षु⁠। यच्चा॒न्त र्भू॒तं प्रति॑ष्ठितम्⁠। सर्वा॒स्ता इष्ट॑काः कृ॒त्वा⁠। उप॑ काम॒दुघा॑ दधे⁠। तेनर्‌षि॑णा॒ तेन॒ ब्रह्म॑णा⁠। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वा सी॑द⁠॥ अ॒न्तरि॑ख्‍षञ्च॒ केव॑लम्⁠। यच्चा॒स्मिन्न॑न्त॒राहि॑तम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ आ॒न्त॒रि॒ख्‍ष्य॑श्च॒ याः प्र॒जाः⁠ ॥ [४१] (१०) ग॒न्ध॒र्वा॒फ्स॒रस॑श्च॒ ये⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वा॑नुदा॒रान्थ्स॒लिला॑न्⁠। अ॒न्तरि॑ख्‍षे॒ प्रति॑ष्ठितान्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वा॑नुदा॒रान्थ्स॑लि॒लान्⁠। स्था॒व॒राः प्रो॒ष्या᳚श्च॒ ये⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वां॒ धुनि॒ꣳ॒ सर्वा᳚न्ध्व॒ꣳ॒सान्⁠। हि॒मो यच्च॑ शी॒यते᳚⁠ ॥ [४२] (१०) सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वा॒न् मरी॑ची॒न्॒‌वित॑तान्⁠। नी॒हा॒रो यच्च॑ शी॒यते᳚⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वा॑ वि॒द्युतः॒ सर्वा᳚न्थ् स्तनयि॒त्नून्⁠। ह्रा॒दुनी॒ र्यच्च॑ शी॒यते᳚⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वाः॒ स्रव॑न्तीः स॒रितः॑⁠। सर्व॑मफ्सु च॒रञ्च॒ यत्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠ ॥ [४३] (१०) याश्च॒ कूप्या॒ याश्च॑ ना॒द्याः᳚ समु॒द्रियाः᳚⁠। याश्च॑ वैश॒न्तीरु॒त प्रा॑स॒चीर्याः⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ ये चो॒त्तिष्ठ॑न्ति जी॒मूताः᳚⁠। याश्च॒ वर्‌ष॑न्ति वृ॒ष्टयः॑⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ तप॒स्तेज॑ आका॒शम्⁠। यच्चा॑का॒शे प्रति॑ष्ठितम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ वा॒युव्ँवया॑ꣳसि॒ सर्वा॑णि⁠ ॥ [४४] (१०) अ॒न्त॒रि॒ख्‍ष॒च॒रञ्च॒ यत्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ अ॒ग्निꣳ सूर्यं॑ च॒न्द्रम्⁠। मि॒त्रव्ँवरु॑णं॒ भग᳚म्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ स॒त्यꣴ श्र॒द्धां तपो॒ दम᳚म्⁠। नाम॑ रू॒पञ्च॑ भू॒ताना᳚म्⁠। सर्वा॒स्ता इष्ट॑काः कृ॒त्वा⁠। उप॑ काम॒दुघा॑ दधे⁠। तेनर्‌षि॑णा॒ तेन॒ ब्रह्म॑णा⁠। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वा सी॑द⁠ ॥ [४५] (११) (दिशो॒ऽन्तरि॑ख्‍षमान्तरि॒ख्‍ष्य॑ उदा॒रानु॑दा॒रान् धुनिं॒ मरी॑चीन्‌वि॒द्युतः॒ स्रव॑न्ती॒र्याश्च॒ ये च॒ तपो॑ वा॒युम॒ग्निꣳ स॒त्यं पञ्च॑दश) ॥७॥
वैश्वसृजचयनम्
सर्वां॒ दिव॒ꣳ॒ सर्वा᳚न् दे॒वान् दि॒वि⁠। यच्चा॒न्त र्भू॒तं प्रति॑ष्ठितम्⁠। सर्वा॒स्ता इष्ट॑काः कृ॒त्वा⁠। उप॑ काम॒दुघा॑ दधे⁠। तेनर्‌षि॑णा॒ तेन॒ ब्रह्म॑णा⁠। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिरस्वदध्रु॒वा सी॑द⁠॥ याव॑ती॒ स्तार॑काः॒ सर्वाः᳚⁠। वित॑ता रोच॒ने दि॒वि⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ ऋचो॒ यजू॑ꣳषि॒ सामा॑नि⁠ ॥ [४६] (१०) अ॒थ॒र्वा॒ङ्गि॒रस॑श्च॒ ये⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ इ॒ति॒हा॒स॒पु॒रा॒णञ्च॑⁠। स॒र्प॒दे॒व॒ज॒नाश्च॒ ये⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ ये च॑ लो॒का ये चा॑लो॒काः⁠। अ॒न्त र्भू॒तं प्रति॑ष्ठितम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ यच्च॒ ब्रह्म॒ यच्चा᳚ब्र॒ह्म⁠। अ॒न्त र्ब्र॒ह्मन् प्रति॑ष्ठितम्⁠ ॥ [४७] (१०) सर्वा॒स्ताः⁠॥ अ॒हो॒रा॒त्राणि॒ सर्वा॑णि⁠। अ॒द्‌र्ध॒मा॒साꣴश्च॒ केव॑लान्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वा॑नृ॒तून्थ्सर्वा᳚न् मा॒सान्⁠। स॒व्ँव॒थ्स॒रञ्च॒ केव॑लम्⁠। सर्वा॒स्ताः⁠॥ सर्वं॒ भूत॒ꣳ॒ सर्वं॒ भव्य᳚म्⁠। यच्चा॒तोऽधि॑ भवि॒ष्यति॑⁠। सर्वा॒स्ता इष्ट॑काः कृ॒त्वा⁠। उप॑ काम॒दुघा॑ दधे⁠। तेनर्‌षि॑णा॒ तेन॒ ब्रह्म॑णा⁠। तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद्ध्रु॒वा सी॑द⁠ ॥ [४८] (१३) (दिवं॒ तार॑का॒ ऋच॑ इतिहासपुरा॒णं च॒ ये च॒ यच्चा॑होरा॒त्राण्यृ॒तून् भूतं॒ नव॑) ॥८॥
ब्रह्मा सदस्यासीनो वौश्वसृजान् व्याचष्टे
ऋ॒चां प्राची॑ मह॒ती दिगु॑च्यते⁠। दख्‍षि॑णामाहु॒ र्यजु॑षामपा॒राम्⁠। अथ॑र्वणा॒मग्ङि॑रसां प्र॒तीची᳚⁠। साम्ना॒मुदी॑ची मह॒ती दिगु॑च्यते⁠॥ ऋ॒ग्भिः पू᳚र्वा॒ह्णे दि॒वि दे॒व ई॑यते⁠। य॒जु॒र्वे॒दे ति॑ष्ठति॒ मद्ध्ये॒ अह्नः॑⁠। सा॒म॒वे॒देना᳚स्तम॒ये मही॑यते⁠। वेदै॒रशू᳚न्यस्त्रि॒भिरे॑ति॒ सूर्यः॑⁠॥ ऋ॒ग्भ्यो जा॒ताꣳ स॑र्व॒शो मूर्त्ति॑माहुः⁠। सर्वा॒ गति॑ र्याजु॒षी है॒व शश्व॑त्⁠ ॥ [४९] (१०) सर्वं॒ तेज॑ स्सामरू॒प्यꣳ ह॑ शश्वत्⁠। सर्व॑ꣳ हे॒दं ब्रह्म॑णा है॒व सृ॒ष्टम्⁠॥ ऋ॒ग्भ्यो जा॒तव्ँवैश्य॒व्ँवर्ण॑माहुः⁠। य॒जु॒र्वे॒दं ख्‍ष॑त्रि॒यस्या॑हु॒र्योनि᳚म्⁠। सा॒म॒वे॒दो ब्रा᳚ह्म॒णानां॒ प्रसू॑तिः⁠। पूर्वे॒ पूर्वे᳚भ्यो॒ वच॑ ए॒तदू॑चुः⁠॥ आ॒द॒र्॒‌शम॒ग्निं चि॑न्वा॒नाः⁠। पूर्वे॑ विश्व॒ सृजो॒ऽमृताः᳚⁠। श॒तं व॑र्‌ष सह॒स्राणि॑⁠। दी॒ख्‍षि॒ताः स॒त्रमा॑सत⁠ ॥ [५०] (१०) तप॑ आसीद् गृ॒हप॑तिः⁠। ब्रह्म॑ ब्र॒ह्माभ॑वथ् स्व॒यम्⁠। स॒त्यꣳ ह॒ हो तै॑षा॒मासी᳚त्⁠। यद् वि॑श्व॒सृज॒ आस॑त⁠॥ अ॒मृत॑मेभ्य॒ उ॑दगायत्⁠। स॒हस्रं॑ परिवथ्स॒रान्⁠। भू॒तꣳ ह॑ प्रस्तो॒ तैषा॒मासी᳚त्⁠। भ॒वि॒ष्यत् प्रति॑ चाहरत्⁠॥ प्रा॒णो अ॑द्ध्व॒र्युर॑भवत्⁠। इ॒दꣳ सर्व॒ꣳ॒ सिषा॑सताम्⁠ ॥ [५१] (१०) अ॒पा॒नो वि॒द्वाना॒वृतः॑⁠। प्रति॒ प्राति॑ष्ठदद्ध्व॒रे⁠॥ आ॒र्त॒वा उ॑पगा॒तारः॑⁠। स॒द॒स्या॑ ऋ॒तवो॑ऽभवन्न्⁠। अ॒र्द्ध॒मा॒साश्च॒ मासा᳚श्च⁠। च॒म॒सा॒द्ध्व॒र्य॒वोऽभ॑वन्न्⁠॥ अश॑ꣳ स॒द् ब्रह्म॑ण॒स्तेजः॑⁠। अ॒च्छा॒वा॒कोऽभ॑व॒द् यशः॑⁠। ऋ॒तमे॑षां प्रशा॒स्ताऽऽसी᳚त्⁠। यद् वि॑श्व॒ सृज॒ आस॑त⁠ ॥ [५२] (१०) ऊर्ग्राजा॑न॒मुद॑वहत्⁠। ध्रु॒व॒ गो॒पः सहो॑ऽभवत्⁠। ओजो॒ऽभ्य॑ष्टौ॒द् ग्राव्‌ण्णः॑⁠। यद् वि॑श्व॒ सृज॒ आस॑त⁠॥ अप॑चितिः पो॒त्रीया॑मयजत्⁠। ने॒ष्ट्रीया॑मयज॒त् त्विषिः॑⁠। आग्नी᳚द्ध्राद् वि॒दुषी॑ स॒त्यम्⁠। श्र॒द्धा है॒वा य॑जथ् स्व॒यम्⁠॥ इरा॒ पत्नी॑ विश्व॒ सृजा᳚म्⁠। आकू॑तिरपिनड्ढ॒विः⁠ ॥ [५३] (१०) इ॒द्ध्मꣳ ह॒ ख्‍षुच् चै᳚भ्य उ॒ग्रे⁠। तृ॒ष्णा चा व॑हतामु॒भे⁠॥ वागे॑षाꣳ सुब्रह्म॒ण्याऽऽसी᳚त्⁠। छ॒न्दो॒ यो॒गान्‌वि॑जान॒ती⁠। क॒ल्प॒त॒न्त्राणि॑ तन्वा॒नाऽहः॑⁠। स॒ꣴ॒स्थाश्च॑ सर्व॒शः⁠॥ अ॒हो॒रा॒त्रे प॑शुपा॒ल्यौ⁠। मु॒हू॒र्त्ताः प्रे॒ष्या॑ अभवन्न्⁠। मृ॒त्युस् तद॑भवद्धा॒ता⁠। श॒मि॒तो ग्रो वि॒शां पतिः॑⁠ ॥ [५४] (१०) वि॒श्व॒सृजः॑ प्रथ॒माः स॒त्रमा॑सत⁠। स॒हस्र॑ समं॒ प्रसु॑तेन॒ यन्तः॑⁠। ततो॑ ह जज्ञे॒ भुव॑नस्य गो॒पाः⁠। हि॒र॒ण्मयः॑ श॒कुनि॒ र्ब्रह्म॒ नाम॑⁠॥ येन॒ सूर्य॒स्तप॑ति॒ तेज॑से॒द्धः⁠। पि॒ता पु॒त्रेण॑ पितृ॒मान्‌योनि॑योनौ⁠। नावे॑दविन् मनुते॒ तं बृ॒हन्त᳚म्⁠। स॒र्वा॒नु॒भुमा॒त्मान॑ꣳ संपरा॒ये⁠॥ ए॒ष नि॒त्यो म॑हि॒मा ब्रा᳚ह्म॒णस्य॑⁠। न कर्म॑णा वर्द्धते॒ नो कनी॑यान्⁠ ॥ [५५] (१०) तस्यै॒वात्मा प॑द॒वित्तव्ँवि॑दित्वा⁠। न कर्म॑णा लिप्यते॒ पाप॑केन⁠॥ पञ्च॑पञ्चा॒शत॑स्त्रि॒वृतः॑ सव्ँवथ्स॒राः⁠। पञ्च॑पञ्चा॒शतः॑ पञ्चद॒शाः⁠। पञ्च॑पञ्चा॒शतः॑ सप्तद॒शाः⁠। पञ्च॑पञ्चा॒शत॑ एकवि॒ꣳ॒शाः⁠। वि॒श्व॒सृजा॑ꣳ स॒हस्र॑ सव्ँवथ्सरम्⁠॥ ए॒तेन॒ वै वि॑श्व॒सृज॑ इ॒दव्ँविश्व॑मसृजन्त⁠। यद् विश्व॒मसृ॑जन्त⁠। तस्मा᳚द् विश्व॒सृजः॑⁠॥ विश्व॑मेना॒ननु॒ प्रजा॑यते⁠। ब्रह्म॑णः॒ सायु॑ज्यꣳ सलो॒कता᳚य्ँयन्ति⁠। ए॒तासा॑मे॒व दे॒वता॑ना॒ꣳ॒ सायु॑ज्यम्⁠। सा॒र्ष्टिता॑ꣳ समान लो॒कता᳚य्ँयन्ति⁠। य ए॒तदु॑प॒यन्ति॑⁠। ये चै॑न॒त् प्राहुः॑⁠। येभ्य॑श्चैन॒त् प्राहुः॑⁠॥ ओं⁠ ॥ [५६] (१८) (शश्व॑ दासत॒ सिषा॑सता॒ मास॑त ह॒विष् पतिः॒ कनी॑या॒न् तस्मा᳚द् विश्व॒सृजो॒ऽष्टौ च॑) ॥९॥

Appendix (of Expansions)

{21, 22} Tai.Brā.3.12.1.1
तुभ्यं॒ ता अ॑ङ्गिरस्तम॒ विश्वाः᳚ सुख्‍षि॒तयः॒ पृथ॑क्⁠। अग्ने॒ कामा॑य येमिरे⁠॥ अ॒श्याम॒ तं काम॑मग्ने॒ तवो॒ त्य॑श्याम॑ र॒यिꣳ र॑यिवः सु॒वीर᳚म्⁠। अ॒श्याम॒ वाज॑म॒भि वा॒जय॑न्तो॒ऽश्याम॑ द्यु॒म्नम॑जरा॒जरं॑ ते⁠॥
{23, 24} Tai.Brā.3.12.1.1
आशा॑नां त्वाऽऽशापा॒लेभ्यः॑⁠। च॒तुर्भ्यो॑ अ॒मृते᳚भ्यः⁠। इ॒दं भू॒तस्याध्य॑ख्‍षेभ्यः⁠। वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम्⁠॥ विश्वा॒ आशा॒ मधु॑ना॒ सꣳसृ॑जामि⁠। अ॒न॒मी॒वा आप॒ ओष॑धयो भवन्तु⁠। अ॒यय्ँयज॑मानो॒ मृधो॒ व्य॑स्यताम् अगृ॑भीताः प॒शवः॑ सन्तु॒ सर्वे᳚⁠॥
{25, 26} Tai.Brā.3.12.1.1
अनु॑ नो॒ऽद्याऽनु॑मतिर्य॒ज्ञं दे॒वेषु॑ मन्यताम्⁠। अ॒ग्निश्च॑ हव्य॒वाह॑नो॒ भव॑तां दा॒शुषे॒ मयः॑⁠॥ अन्विद॑नुमते॒ त्वं मन्या॑सै॒ शञ्च॑नः कृधि⁠। क्रत्वे॒ दख्‍षा॑य नो हिनु॒ प्रण॒ आयू॑ꣳषि तारिषः⁠॥
{27, 28} Tai.Brā.3.12.1.1
कामो॑ भू॒तस्य॒ भव्य॑स्य⁠। स॒म्राडेको॒ विरा॑जति⁠। स इ॒दं प्रति॑ पप्रथे⁠। ऋ॒तूनुथ् सृ॑जते व॒शी⁠॥ काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॑⁠। मन॑सो॒ रेतः॑ प्रथ॒मय्ँयदासी᳚त्⁠। स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्न्⁠। हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षा⁠॥
{29, 30} Tai.Brā.3.12.1.1
ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः⁠। स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ विवः॑⁠॥ पि॒ता वि॒राजा॑मृष॒भो र॑यी॒णाम्⁠। अ॒न्तरि॑ख्‍षव्ँवि॒श्वरू॑प॒ आवि॑वेश⁠। तम॒र्कैर॒भ्य॑र्चन्ति व॒थ्सम्⁠। ब्रह्म॒ सन्तं॒ ब्रह्म॑णा व॒र्द्धय॑न्तः⁠॥
{31, 32} Tai.Brā.3.12.1.1
य॒ज्ञो रा॒यो य॒ज्ञ ई॑शे॒ वसू॑नाम्⁠। य॒ज्ञः स॒स्याना॑मु॒त सु॑ख्‍षिती॒नाम्⁠। य॒ज्ञ इ॒ष्टः पू॒र्वचि॑त्तिं दधातु⁠। य॒ज्ञो ब्र॑ह्म॒ण्वाꣳ अप्ये॑तु दे॒वान्⁠॥ अ॒यय्ँय॒ज्ञो व॑र्धतां॒ गोभि॒रश्वैः᳚⁠। इ॒यव्ँवेदिः॑ स्वप॒त्या सु॒वीरा᳚⁠। इ॒दं ब॒र्॒‌हिरति॑ ब॒र्॒‌हीꣴष्य॒न्या⁠। इ॒मय्ँय॒ज्ञव्ँविश्वे॑ अवन्तु दे॒वाः⁠॥
{33, 34} Tai.Brā.3.12.1.1
आपो॑ भ॒द्रा घृ॒तमिदाप॑ आसुर॒ग्नीषोमौ॑ बिभ्र॒त्याप॒ इत् ताः⁠। ती॒व्रो रसो॑ मधु॒पृचा॑ मरंग॒म आ मा᳚ प्रा॒णेन॑ स॒ह वर्च॑सा गन्न्⁠॥ आदित् प॑श्याम्यु॒त वा॑ शृणो॒म्या मा॒ घोषो॑ गच्छति॒ वाङ्न॑ आसाम्⁠। मन्ये॑ भेजा॒नो अ॒मृत॑स्य॒ तर्‌हि॒ हिर॑ण्यवर्णा॒ अतृ॑पय्ँय॒दा वः॑⁠॥
{36} Tai.Brā.3.12.1.1
तुभ्यं॑ भरन्ति ख्‍षि॒तयो॑ यविष्ठ⁠। ब॒लिम॑ग्ने॒ अन्ति॑ त॒ ओत दू॒रात्⁠। आ भन्दि॑ष्ठस्य सुम॒तिं चि॑किद्धि⁠। बृ॒हत्ते॑ अग्ने॒ महि॒ शर्म॑ भ॒द्रम्⁠॥ यो दे॒ह्यो अन॑मयद्वध॒स्नैः⁠। यो अर्य॑पत्नीरु॒षस॑श्च॒कार॑⁠। स नि॒रुध्या॒ नहु॑षो य॒ह्वो अ॒ग्निः⁠। विश॑श्चक्रे बलि॒हृतः॒ सहो॑भिः⁠॥
{37, 38} Tai.Brā.3.12.1.1
पूर्वं॑ देवा॒ अप॑रेणानु॒पश्य॒ञ्जन्म॑भिः⁠। जन्मा॒न्यव॑रैः॒ परा॑णि⁠। वेदा॑नि देवा अ॒यम॒स्मीति॒ माम्⁠। अ॒हꣳ हि॒त्वा शरी॑रं ज॒रसः॑ प॒रस्ता᳚त्⁠॥ प्रा॒णा॒पा॒नौ चख्‍षुः॒ श्रोत्र᳚म्⁠। वाचं॒ मन॑सि॒ संभृ॑ताम्⁠। हि॒त्वा शरी॑रं ज॒रसः॑ प॒रस्ता᳚त्⁠। आ भूतिं॒ भूति॑व्ँव॒यम॑श्नवामहै⁠॥
{39, 40} Tai.Brā.3.12.1.1
ह॒व्य॒वाह॑मभिमाति॒षाऽह᳚म्⁠। र॒ख्‍षो॒हणं॒ पृत॑नासु जि॒ष्णुम्⁠। ज्योति॑ष्मन्तं॒ दीद्य॑तं॒ पुर॑न्धिम्⁠। अ॒ग्निꣴ स्वि॑ष्ट॒कृत॒मा हु॑वेम⁠॥ स्वि॑ष्टमग्ने अ॒भि तत् पृ॑णाहि⁠। विश्वा॑ देव॒ पृत॑ना अ॒भिष्य⁠। उ॒रुं नः॒ पन्थां᳚ प्रदि॒शन्वि भा॑हि⁠। ज्योति॑ष्मद्धेह्य॒जरं॑ न॒ आयुः॑⁠॥
{41, 42} Tai.Brā.3.12.3.4
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत् पतिः॑ पृथि॒व्या अ॒यम्⁠। अ॒पाꣳ रेता॑ꣳसि जिन्वति⁠॥ भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भिः॒ सच॑से शि॒वाभिः॑⁠। दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे सुव॒र्॒‌षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह᳚म्⁠॥
{43, 44} Tai.Brā.3.12.3.4
Same as 25, 26 above
{45, 46} Tai.Brā.3.12.3.4
Same as 39, 40 above
अनुवाकाः पञ्चशती
९ ५६